Lekker dik zijn in je yoga pants Is de verwesterde yoga nog wel yoga?

In de Westerse wereld doen we veel aan ons uiterlijk. We hebben daar allerlei manieren voor en een vrij nieuwe manier is het beoefenen van yoga. In dit artikel zal Lonneke onderzoeken of de verwesterde varianten van yoga wel verenigbaar zijn met de traditionele yoga. Is de verwesterde yoga eigenlijk nog wel yoga?

De zomer komt er weer aan. De zon breekt door en de reclames van kleding- en lingeriewinkels proberen de mens eraan te herinneren dat hij bikini ready en in shape moet zijn. De ACLO en overige sportscholen stromen weer vol met mensen die denken in twee maanden een wasbordje te kunnen creëren, en de ingrediënten voor diverse salades vliegen de toonbank over. We zijn in de Westerse wereld gewoon erg veel bezig met ons uiterlijk. Het is een soort basisprincipe om er ‘mooi’ uit te zien en om te passen in het schoonheidsideaal.

Één van de manieren om volgens vele vrouwen aan een killer body te komen is Yoga. Ze gaan ervan uit dat yoga, met de oefeningen die je erbij doet, zorgt voor een strakker en een leniger lichaam. Ik zou me zelfs kunnen voorstellen dat het een mooie vrouw nog aantrekkelijker maakt voor een potentiële partner in de kroeg als ze zegt dat ze aan yoga doet, omdat het een mooi beeld schept. Maar is yoga wel bedoeld voor dit soort doeleinden? En moeten we dit wel willen? In dit stuk zal ik eerst uitleggen waar yoga precies vandaan komt en vanuit welke verschillende invalshoeken je er naar zou kunnen kijken, daarna zal ik de ‘verwesterde’ versies (poweryoga en weightlossyoga) belichten, en vervolgens zal ik een antwoord geven op de hierboven gestelde vragen.

Yoga is filosofie. Heel breed getrokken een Hindoeïstische filosofie. Maar ook in het Boeddhisme en veel andere Indiase religies speelt het een rol. Het basisprincipe is om je lichaam en geest te verenigen met ‘het goddelijke’. Je moet de materiële toestand verlaten en in de hogere immateriële toestand komen. Het eerste boek over yoga is 2500 jaar geleden geschreven door (waarschijnlijk) Patanjali: Yoga Sutra’s. Hij definieerde yoga als ‘het stilleggen van de wervelingen van de geest’. Maar dit is een lastige taak. Daarom zijn er een heleboel verschillende manieren om yoga te beoefenen. De yoga die wij in het Westen over het algemeen kennen is hatha-yoga. Dit is kort gezegd yoga bestaande uit oefeningen. Om je geest stil te leggen is het namelijk makkelijker om je eerst te richten op iets materieels (je lichaam) en vanuit daar te richten op iets ontastbaars: de stilte van de geest. Dit kan op een heleboel verschillende manieren en er zijn ook een heleboel verschillende invalshoeken te vinden die misschien zelfs af en toe in strijd met elkaar lijken te zijn. Ik zal twee verschillende invalshoeken belichten.

In de Yoga Sutra’s van Patanjali worden er acht onderdelen van yoga beschreven: Yama (ethische voorschriften voor onze handelingen, woorden en gedachten), Nyama (regels in handelen en gedrag ten opzichte van onszelf), Asana (lichaamshouding om het lichaam te zuiveren ter voorbereiding van meditatie), Pranayama (beheersen van ademhaling), Pratyahara (beheersen van zintuigen), Dharana (concentratie van de geest), Dhyana (totale concentratie van de geest in zichzelf), en Samadhi (de verlichte staat van volledige vereniging met het absolute). Deze acht onderdelen vallen weer uiteen in aparte onderdelen en zijn dus eigenlijk de stappen en regels om verlichting te bereiken. Deze onderdelen maken duidelijk dat yoga niet puur en alleen beoefend wordt tijdens een yogales, maar dat het een levenshouding is met ethische aspecten en wetten, naar jezelf en naar anderen toe. Uit het onderdeel Yama haal ik één van de invalshoeken om naar yoga te kijken, en dat is ahimsa.

Ahimsa betekent geweldloosheid. Geweldloosheid naar de wereld toe, maar ook zeker naar jezelf. Dit idee vindt je terug in het Hindoeïsme en het Boeddhisme en staat centraal in het Jaïnisme. Je gaat ervan uit dat de hele wereld uit levende wezens bestaat die gerespecteerd en beschermd moeten worden. Er moet voorkomen worden dat er himsa (letsel) wordt aangebracht. Geweldloosheid naar de wereld houdt bijvoorbeeld simpelweg in dat je anderen geen fysiek geweld aan doet, maar het kan ook betekenen dat je bijvoorbeeld vegetariër bent omdat je het slecht vindt dat dieren geweld moeten ondergaan bij het slachten. In het Jaïnisme is het zelfs traditie om de weg waar je op loopt eerst schoon te vegen om te voorkomen dat je op insecten trapt. Het betekent ook dat je een ander niet aandoet waarvan je ook niet zou willen dat iemand het jou aandoet. Een soort ‘wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’. Naast dat je een geweldloze houding aanneemt ten opzichte van de wereld, moet je ook geweldloos zijn naar jezelf. Dit betekent dat je ‘lief’ bent voor jezelf en kritiek op jezelf probeert los te laten. Je kan dit op een fysieke en een mentale manier interpreteren. In een yogales betekent het fysiek gezien dat je wel je grens van wat je fysiek nog aankan opzoekt in een houding, maar dat je die grens nooit overschrijdt. Op het moment dat jij je grenzen met veel pijn en moeite aan het overschrijden bent doe je je lichaam geweld aan. Geestelijk gezien betekent dit dat alles waar je mee zit, last van hebt, aan ergert, van geniet, enzovoort, niet erg is. Stress is al vervelend, maak het niet nog erger door ook nog ervan te balen dat je stress hebt. Ook wanneer je er dus van baalt dat een bepaalde houding jou niet helemaal lukt omdat je, bijvoorbeeld, niet zo lenig bent in je benen, is het dus de bedoeling dat je denkt: ‘Oh, ik merk dat ik niet zo lenig in mijn benen ben, no big deal’. Je voelt de oefening, dus in principe ben je yoga aan het beoefenen. Daarvoor hoef je niet over je grens te gaan en hoef je al helemaal niet te balen van je stijve lichaam. Mijn yogalerares zegt altijd tegen mij dat het juist wel praktisch is om wat stijf te zijn als je aan yoga begint. Als je superlenig bent voel je de oefening namelijk niet, en heb je dus ook niks om los te laten.

Je kan ook juist je lichaam pijn doen om verlichting te bereiken. Dit komt eigenlijk van Hindoeïstische yogabeoefenaars: sadhoes. Zij wijden hun leven aan mediteren om spirituele bevrijding te vinden. Volgens de traditie is je ziel onsterfelijk en is je lichaam slechts een huisje waarin het leeft. Je lichaam is dus secundair. Maar dit realiseren veel mensen zich niet. Om dit te beseffen is het goed om jezelf pijn te doen, omdat je leert je pijn te negeren. Die pijn is toch slechts lichamelijk en jouw lichaam is eigenlijk niet zo belangrijk. Dit klinkt nogal heftig en ziekelijk, maar je kan er ook iets moois uithalen: wat er ook gebeurt, je blijft altijd nog jezelf. Ruim geïnterpreteerd een soort ‘what doesn’t kill you makes you stronger’, maar dan zweveriger. Overigens deden/doen niet alle sadhoes dit. Het is slechts één van de vele manieren om verlichting te bereiken.

Vallen deze theorieën toe te passen in onze yoga waarbij overvolle klassen gevuld met jonge vrouwen in strakke yogapants proberen het schoonheidsideaal te bereiken? We verzinnen allerlei nieuwe yogavarianten, waaronder poweryoga en weightlossyoga. Wat houden deze precies in?

Poweryoga is eigenlijk een soort krachttraining. De bedoeling is sterker en leniger te worden door middel van inspannende en uitdagende oefeningen. Het vraagt je echt om alles te geven en oefeningen zo lang mogelijk vol te houden. Het streven is om een betere versie van jezelf te worden door aan jezelf te blijven werken. Mentaal gezien leer je dat je meer kan dan je zelf eigenlijk voor mogelijk hield. Die twee extra seconden in die moeilijke houding die je anders niet had volgehouden is een mijlpaal, en iets om trots op te zijn. Je moet dus streng voor jezelf zijn om uiteindelijk fysiek en mentaal sterker te worden. Dat is het idee.

Weight loss yoga heeft eigenlijk niet zoveel uitleg nodig. Je wilt graag afvallen, en yoga is één van de vele manieren om dat te doen. Volgens verschillende wetenschappelijke onderzoeken zorgt yoga ervoor dat je minder stresshormonen aanmaakt en stuurt het je lichaam extra aan om eten om te zetten in energie en het dus niet op te slaan als vet. Vaak ligt er bij weight loss yoga de nadruk op, ja zo heet het echt, je troublezones. Dit wil zeggen: de plekken op je lichaam waar je wat vet hebt. Je buik, je heupen, je bovenbenen, en je kont. Deze plekken mogen geen vet bevatten, dus komen er oefeningen waarvan gezegd wordt dat ze deze plekken aanpakken.

Nu ik de traditionele yoga en de westerse yoga een beetje heb geschetst gaan we kijken of ze wel bij elkaar passen. Te beginnen met weight loss yoga. De yoga waarbij de nadruk wordt gelegd op afvallen. Als we hier Ahimsa op toepassen zien we dat dit niet goed bij elkaar past. Het feit dat je jezelf troublezones toeschrijft laat al zien dat je kritiek hebt op jezelf die je niet kan loslaten door jezelf gewoon te accepteren zoals je bent. Je doet jezelf geweld toe door jezelf op te leggen dat je er anders en beter uit moet zien. Het moment dat je de fiets op stapt met het idee: ‘na dit uur ben ik weer dichter bij de killerbody die ik wil’ ben je al tegen ahimsa in aan het gaan. Ook het idee om jezelf geweld aan te doen met het idee dat je een onsterfelijke ziel en een tijdelijk lichaam hebt is hier totaal niet aan de orde. Sterker nog: dat (of die nou uiteindelijk tijdelijk of niet tijdelijk is) lichaam staat centraal in de weight loss yoga. weight loss yoga is dus eigenlijk gewoon geen yoga. Je bent je geest niet stil aan het leggen op een bepaalde manier, je geest is eigenlijk juist nog heel erg druk bezig. Van buitenaf krijgen we allerlei aanmoedigingen om er mooier en slanker uit te zien, maar het is aan jezelf en aan je verstand om te bepalen wat je daarmee doet. Als je luistert naar de eisen van de buitenwereld en jezelf eisen oplegt, ben je niet je geest aan het stilleggen.

Vervolgens kijken we naar poweryoga. Er vallen verschillende dingen voor te zeggen. Ten eerste wil je fysiek en mentaal gezien sterker en leniger worden dan je al bent en accepteer je jezelf dus niet echt, dus ben je niet echt lief voor jezelf. Maar het idee dat poweryoga je laat zien dat je meer kan dan je voor mogelijk hield en dat het je zelfverzekerder maakt, laat eigenlijk zien dat je niet kritisch hoeft te zijn op jezelf wat betreft je mogelijkheden. Enerzijds is je mindset dus heel gewelddadig en gaat dat dus heel erg tegen ahimsa in, maar anderzijds kan deze vorm van yoga je wel laten zien dat die gewelddadige houding niet nodig is en dat past dan wel weer bij ahimsa. Fysiek gezien doe je jezelf wel echt geweld aan tijdens de oefeningen omdat het juist de bedoeling is dat je je grens verlegt in plaats van bereikt en accepteert dat die daar ligt. Vanuit het oogpunt dat je je lichaam juist geweld aan moet doen om te beseffen dat het secundair is kan je ook weer verschillende dingen zeggen: dit is poweryoga. Je zou kunnen zeggen dat poweryoga een goede manier zou kunnen zijn om te beseffen dat je lichaam secundair is. Maar daar wordt niet bij stilgestaan in de westerse wereld. Je lichaam staat vaak juist wel centraal. Toch denk ik dat je best zou kunnen zeggen dat je je geest stil zou kunnen leggen tijdens beoefening van deze soort yoga. Voor poweryoga is veel doorzettingsvermogen nodig en het loslaten van negatieve gedachtes is daarbij cruciaal. Maar ik betwijfel wel in hoeverre slanke dames rond de twintig die poweryoga volgen hier bewust van zijn. Als je hier je niet van bewust bent, is het namelijk geen yoga te noemen.

We zien dus dat beide westerse varianten van yoga op bepaalde manieren niet echt meer yoga te noemen is. Is dit een wenselijke ontwikkeling? Er is niks mis mee dat je af wil vallen of fysiek sterker wil worden. Afvallen kan natuurlijk heel erg nodig zijn, en misschien voel je je er fijner door. Ik denk wel dat yoga niet de manier is om dit te doen. Het ondermijnt namelijk de traditionele filosofie, en ik denk dat we van die filosofie juist heel veel kunnen leren. Vooral ahimsa leert je dat je dat je niet zo streng voor jezelf hoeft te zijn. Tuurlijk is het nodig om op bepaalde vlakken jezelf aan te pakken, maar dat heeft niks met geweld naar jezelf toe te maken. Zoals ik in de inleiding al zei hecht de Westerse wereld veel waarde aan een bepaald soort uiterlijk die moeilijk te bereiken is. Je moet veel sporten, gezond eten, en jezelf beperkingen opleggen. Er is dus fysiek en mentaal veel geweld nodig om dit ideaal te bereiken. Ahimsa kan ons leren dat dit nergens voor nodig is en ik denk dat dit mensen hun zelfvertrouwen erg goed zou kunnen doen. Ook denk ik dat we zelfs iets kunnen leren van het idee om jezelf pijn te doen om te beseffen dat je lichaam secundair is. Ik vind niet dat je hieruit moet halen dat je jezelf pijn moet doen, maar het is wel gezond om een keer je gevoel en verstand centraal te stellen in plaats van je lichaam. Sadhu wordt vaak vertaald als: ‘het is goed, ik ben er blij mee’. Ik denk dat we in de westerse wereld dit ook wel vaker aan zouden kunnen nemen. We willen altijd het beste zijn in alles, het liefst ook nog het mooist, en we willen ook graag altijd een beetje anders zijn dan de rest. Deze wensen zijn altijd dus gericht op iets in de buitenwereld, en het zorgt ervoor dat we onszelf vergelijken met anderen en altijd eisen aan onszelf stellen. Waarom dit nodig is? Dat weet eigenlijk niemand. Wel weet ik dat er stress en prestatiedrang bij komt kijken, en dat is heel vervelend en daarnaast ook gewoon heel erg ongezond.

De westerse wereld heeft de yoga naar zich toegehaald vanuit het Oosten omdat het elementen bezit waarin we blijkbaar iets zagen. Maar daar hebben we vervolgens een soort van westers/oosterse melange van gemaakt waarbij de filosofie van de traditionele yoga ondermijnt wordt. Dit is zonde en eigenlijk ook heel erg frustrerend. Het is prima om aan je uiterlijk te werken, maar yoga is hier niet de juiste plek voor en je zou juist van yoga kunnen leren dat je er misschien wel helemaal niet aan hoeft te werken. Ga lekker yoga doen om te ontspannen en om lief voor jezelf te zijn. Bij yoga leg je je geest stil. Bij yoga mag je dekentjes en lekkere warme sokken mee. Bij yoga mag je dik zijn.

Facebooktwittertumblrmail

Lonneke was redacteur van de winter van 2014 tot aan de zomer van 2016. Ze heeft een grote passie voor feministische kwesties en natuurlijk de wijsbegeerte.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *