Categorie archief: Vergeten filosoof

Vergeten filosoof Nicolás Gómez Dávila: een reactionaire kluizenaar

Wie reactionair is, is zo-ie-zo fout bezig. Of toch niet? Een paar maanden geleden las Wouter voor het eerst het werk van de reactionair Nicolás Gómez Dávila. En elke zin die hij las prikkelde hem of confronteerde hem met een ongemakkelijke waarheid – wat ons betreft hét teken van een belangrijke filosoof. Is de tijd dat we reactionairen simpelweg kunnen negeren dan voorgoed voorbij? 

door Wouter van Staveren 

Colombia: het land is reeds modern geworden. Als we ons denkbeeldig naar Bogotá verplaatsen, dan worden wij geconfronteerd door opzichtige, nieuwe winkels, ontelbaar veel kantoorgebouwen, het gebrom van auto’s, en even verderop het kabaal van de inwoners zelf, waarvan velen zich in de meest extravagante kledij hebben gedost, het is immers carnaval, dus alles is toegestaan. Hoe losbandiger hoe beter, op deze dag is het vulgaire heilig, vooral de (mooie) danseressen. Kijk ze eens dansen! (Houdt het dan verdomme nooit op?) 

Lees verder Vergeten filosoof Nicolás Gómez Dávila: een reactionaire kluizenaar

Vergeten filosoof: Emil Cioran De profeet van de dood

Veel filosofen zijn rasoptimisten. Ze geloven in waarheid, progressie, en in de goedheid van de menselijke natuur. Maar is dit soort optimisme wel gerechtvaardigd? In dit stuk schrijft Wouter over een denker die zijn hele oeuvre wijdde aan het vernietigen van alle menselijke illusies – inclusief optimisme – om zo de mensheid te waarschuwen voor de gevaren die daarmee intrinsiek verbonden zijn.

Door Wouter van Staveren

There’s no tyrant like a brain.”  – Ferdinand, Journey to the End of the Night

Het is zomer in een klein boerendorp genaamd Rășinari. Gelegen in het mysterieuze Transsylvanië, geeft Rășinari een stille, harmonieuze indruk. We zien arbeiders, gekleed in Roemeense traditionele klederdracht, met hun gebruikelijke nauwkeurigheid hun werk verrichten in de weidevelden, die samen met de bergen het gehele dorp omringen. Het centrum van het dorp is verlaten, met uitzondering van een kleine groep dronkenlappen. Zij zingen, dansen en spelen viool; het moderne Boekarest lijkt wel een geheel andere wereld…

Vlakbij de plaatselijke kerk bevindt zich een heuvel met een begraafplaats. De grafdelver slentert met grote passen de heuvel op. Achter hem holt een klein jongetje: hij hoopt dat de grafdelver hem zal belonen met een doodshoofd – om voetbal mee te spelen! Zijn naam is Emil Mihai Cioran (1911-1995). Hoe had dit onschuldige kind kunnen voorzien dat het symbool van het doodshoofd, de Dood, hem voor de rest van zijn leven zou achtervolgen, en hem tot misschien wel de meest pessimistische filosoof ooit zou maken?

Tot op de dag van vandaag staat Cioran nog steeds in de schaduw van de andere grote nihilistische filosofen van zijn tijd, Sartre en Camus. En onterecht. Ik zal hier een poging wagen om licht te werpen op deze obscure, doch originele, denker.  Lees verder Vergeten filosoof: Emil Cioran De profeet van de dood

Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

Onze geschiedenis bestaat uit grote denkers, heldhaftige strijders en fanatieke activisten die de wereld hebben veranderd. Wie de geschiedenisboeken in wil gaan moet dan ook wel uitzonderlijk intelligent, dapper of idealistisch zijn geweest. Frantz Fanon (1925-1961) was alle drie: zowel filosoof, verzetsstrijder en politiek activist. Toch hebben weinig mensen in Nederland van deze man gehoord. Een uiteenzetting over een man wiens ideeën nooit vergeten hadden mogen worden.

Door Jan Bant

Frantz Fanon werd in 1925 geboren op de toenmalige Franse kolonie Martinique, waar hij ook zijn jeugd doorbracht. In de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het Franse leger. Na gevochten te hebben voor een land wat niet het zijne was, werd hij psychiater en ontwikkelde hij psychoanalytische theorieën over onderdrukking, was hij politiek activist, en een actieve filosoof – voor zover die term tegenwoordig nog betekenis heeft. Als filosoof hield hij zich bezig met de relaties en denkbeelden die ontstaan tijdens het kolonialisme. Als psychiater gebruikte hij psychoanalytische theorieën om een weg naar sociale en politieke, maar vooral mentale vrijheid te vinden. En als politiek activist was hij actief tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog tegen Frankrijk. Hoewel hij als Fransman was geboren, identificeerde hij zich als Algerijn. In 1961 overleed hij aan leukemie in een Amerikaans ziekenhuis. Ondanks dat hij op jonge leeftijd stierf, liet hij gedachtegoed na wat van grote invloed was op veel (zwarte) onafhankelijkheidsbewegingen. Wat waren de filosofische, psychoanalytische en politieke ideeën van deze invloedrijke activist?

Lees verder Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

Vergeten filosoof: Margaret Cavendish Waarom appels ook rationeel zijn

Dat het vroegmoderne tijdperk thuis was aan vele grote wijsgeren en wetenschappers staat buiten kijf. De traditionele canon is echter nooit compleet, en zeker vrouwelijke denkers vallen vaak buiten de boot. Eén zo’n onderbelichte denker is Margaret Cavendish, een materialist uit de 17e eeuw die in haar denken het debat aanging met prominente figuren als Thomas Hobbes en René Descartes.

Door Lonneke Oostland

Een persoon kan worden vergeten op verschillende manieren. Je kan iemand ooit belangrijk hebben gevonden maar diegene weer vergeten zijn, of je kan vergeten zijn iemand überhaupt belangrijk te vinden. Dit laatste is het geval bij Margaret Cavendish. Hoewel er – voor een vrouwelijke filosoof – in de academische wereld relatief veel onderzoek naar haar wordt gedaan, moet ik vaak uitleggen aan studiegenoten wie ze is en wat haar theorie behelst. Tijd om dat voor eens en voor altijd goed te doen. Tijd voor een vergeten filosoof.  Lees verder Vergeten filosoof: Margaret Cavendish Waarom appels ook rationeel zijn