Categorie archief: Artikel

Regelcultuur: een kritische beschouwing Een ethische kijk op een alledaags fenomeen

Het studentenleven wordt vaak gezien als de meest zorgeloze tijd in het leven van de mens. Uitgaan kan nog dagelijks en daarna wakker worden in een vreemd bed is voor veel studenten niet vreemd. Toch is het goed om kritisch te kijken naar de dingen die we als normaal beschouwen. Is ‘regelen’ na het uitgaan ethisch verantwoord?

Door Jan Bant

“En, heb je nog geregeld?” is een vaak gestelde vraag na een avondje stappen of na een feestje. Een persoon ‘regelen’ houdt in met een persoon zoenen en/of seks hebben, vaak na het uitgaan. Het regelen maakt deel uit van het studentenleven voor veel studenten en is onderwerp van alledaags gesprek. Is het een manifestatie van zorgeloze vrijheid en van de zelfbeschikking van het eigen lichaam van de vrouw? Of is het een teken van het idee van mannen als jagers die zichzelf opdringen aan vrouwen en het in stand houden van ongelijkheden in de maatschappij? Deze vragen wil ik in dit essay bespreken aan de hand van de theorie over sexual harassment van Anita Superson, hoogleraar ethiek aan de University of Kentucky, en de theorie over sexual autonomy van Andrew Altman, werkzaam aan de Georgia State University, ook als ethicus.   Lees verder Regelcultuur: een kritische beschouwing Een ethische kijk op een alledaags fenomeen

‘Hun hebben onze taal verpest’ Over taalridders en hun idealen in een moderne samenleving

We kennen ze allemaal: de beruchte grammar nazi’s. Vaak heel aardige, leuke personen, tot er een spelfout op hun pad komt. Of het nou typfouten zijn op WhatsApp of een verkeerd vervoegd werkwoord, verkeerd taalgebruik moeten ze altijd verbeteren. Dit levert vaak een geërgerd zuchten of oogrollen op van degenen die dat aan moeten horen. Het is niet dat deze grammar nazi’s geen gelijk hebben; de meeste mensen vinden het gewoon niet zo belangrijk wat ze te zeggen hebben over d’s en t’s. Maar dit is een erg oppervlakkig standpunt. Taal is zoveel meer dan slechts een communicatiemiddel: het is een uiting van cultuur en een middel om kunst mee te scheppen. Correcte spelling en mooi taalgebruik zijn daarbij een essentieel werktuig van deze functies van taal. Een ode aan alle grammar nazi’s.

Door Femke Vulto

Zelfs al vertel je een verhaal over hoe je met één hand een baby uit de bek van een vraatzuchtige krokodil hebt gered, terwijl je met je andere hand het volkslied in gebarentaal vertaalt: er zijn mensen die zo’n verhaal zouden onderbreken, enkel en alleen om een taalfout te verbeteren. En niemand zal ontkennen dat ze gelijk hebben. Sterker nog, dit soort zogenoemde taalpuristen, vaak uitgescholden voor grammar nazi’s, hebben bijna altijd gelijk. Misschien wel iets te vaak. Ze kampen met een imagoprobleem en worden gezien als betweters, als mierenneukers of als regelfetisjisten. Want, zo wordt gedacht, wat maakt het eigenlijk uit of je zo nu en dan een taal- of spelfout maakt? Veel mensen denken dat als een verhaal de bedoelde boodschap overbrengt, de spelling of de zinsbouw niet meer uitmaakt. Taal is immers een middel om jezelf te uit te drukken: zodra dat op een begrijpelijke manier lukt, dan is de ultieme ‘functie’ van taal vervuld. En als je jezelf duidelijk kunt maken zodat anderen snappen wat je wilt zeggen, dan maakt de manier waarop je dat doet ook niet meer uit, is de gedachte.

Lees verder ‘Hun hebben onze taal verpest’ Over taalridders en hun idealen in een moderne samenleving

De filosofie van Herman Finkers Over humor, kunst en religie

Herman Finkers staat bekend om zijn theaterprogramma’s en zijn liedjes, zijn grappen en zijn grollen. Als filosoof heeft hij daarentegen minder bekendheid verworven. Niet zo vreemd; de filosofische momenten in zijn shows laten zich gemakkelijk begrijpen als ‘niet meer dan cabaret’ en tijdens interviews komen filosofische onderwerpen maar zelden aan bod. Het is hierdoor lastig om een concreet beeld te vormen van zijn vermeende filosofie. De taalfilosofie van Wittgenstein blijkt echter een geschikt middel om deze uitdaging het hoofd te bieden.

Door Jochem Dijkstra

De Twent Herman Finkers is naar eigen zeggen grappenmaker van beroep. Cabaretier noemt men het ook wel. Volgens Finkers is een cabaretier iemand die mensen aan het denken zet over taboes die heersen in de samenleving. Zo heeft hij bijvoorbeeld zijn vrouw al dikwijls aan het denken gezet over vrijwillige euthanasie. Dit jaar is de eer aan deze grappenmaker om de oudejaarsconference te verzorgen. Een mooie gelegenheid om stil te staan bij de overeenkomsten tussen zijn gedachtegoed en dat van een andere meester in het spelen met taal, Ludwig Wittgenstein. Toegegeven, op het eerste gezicht lijkt een verband leggen tussen de ideeën van een Nederlandse cabaretier en die van een taalfilosoof uit de vorige eeuw wat arbitrair, maar wanneer je de filosofische uitlatingen van Finkers naast de taalfilosofie van Wittgenstein legt, wordt duidelijk dat dit verband goed ingezet kan worden om Finkers beter te begrijpen. De verschillende filosofische uitspraken die Finkers doet in theaterprogramma’s en interviews blijken namelijk ineens verrassend samenhangend zodra je Wittgenstein als referentiekader neemt. Lees verder De filosofie van Herman Finkers Over humor, kunst en religie

Wachten op het schot De alwetende verteller

Vladimir: Zullen we maar gaan? 
Estragon: Ja, laten we gaan.  
[Ze bewegen niet] 

Door Justin Warners

Anton Tsjechov zei ooit het volgende over de structuur van verhalen:

“Verwijder alles dat niet relevant is voor het verhaal. Als je in het eerste hoofdstuk zegt dat er een geweer aan de muur hangt, moet deze in het tweede of derde hoofdstuk afgaan. Als er niet met het geweer geschoten wordt, zou het er niet moeten hangen.”

Chekhov’s gun’ is sindsdien de naam van een dramatisch principe dat ook buiten de Russische literatuur dankbaar wordt gebruikt door verhalenvertellers van alle soorten en maten. Het principe stelt dat, als een element vroeg in het verhaal sterk benadrukt wordt, dit element later ook een belangrijke rol moet gaan spelen. Als een orakel Oedipus aan het begin van zijn reizen een raadselachtige voorspelling geeft, kun je er donder op zeggen dat die voorspelling uit zal komen. Luke Skywalker leert al snel over the force, en als hij uiteindelijk bij de Death Star aanbelandt kan hij zijn missie alleen volbrengen door the force te gebruiken. Objecten, mensen, en zelfs ideeën kunnen als ‘geweren’ dienen. Het geweer kan zelfs verstopt worden; dat wat aan het begin even voorbij kwam als kleine bijzaak, is uiteindelijk de redding van de held.

Ierse toneelschrijver Samuel Beckett neemt in zijn bekendste werk, Wachten op Godot, een loopje met Tsjechovs geweer. Door constant een verwachting op te wekken die nooit wordt waargemaakt, laat Beckett ons iets zien over de echte wereld die door meer conventionele vormen niet naar het oppervlakte gebracht kan worden. Waar Godot precies voor staat, zal duidelijk worden door eerst dat geweer nog eens nader te onderzoeken.  Lees verder Wachten op het schot De alwetende verteller

Rape: asking for it Over een onterechte verschuiving van morele verantwoordelijkheid

In de straat waar ik woon worden veel fietsen gestolen. Je moet twee sloten hebben, anders ben je, je fiets kwijt. Ik had maar één slot en de rest laat zich raden. De dief heeft bewust mijn fiets weggepakt, terwijl ik het daar niet mee eens was. De dief heeft morele verantwoordelijkheid voor zijn misdaad en het is logisch dat hij de schuld krijgt, en ik als slachtoffer niet… toch?

Door Lonneke Oostland

Een moordenaar krijgt een gevangenisstraf en iemand die geen parkeerkaartje koopt krijgt een boete. Hartstikke logisch, toch? Waar wij er dagelijks van uitgaan dat wetsovertreders gestraft worden, lijkt dit echter vaak niet op te gaan voor de verkrachter. Hoewel je zou denken dat de daders gestraft horen te worden, komen de daders er vaak mee weg omdat de verantwoordelijkheid deels of zelfs helemaal bij het slachtoffer wordt gelegd. Met name in de Verenigde Staten worden slachtoffers van verkrachting vaak verweten dat ze niet meer gedaan hebben om hun verkrachting te voorkomen. “Dan had je maar geen alcohol moeten drinken”, “dan had je maar geen kort rokje moeten dragen”, “dan had je maar terug moeten vechten”, zijn beschuldigingen die slachtoffers maar al te vaak te horen krijgen. Dit fenomeen wordt ook wel victim blaming genoemd. Het slachtoffer krijgt de schuld. Er worden allerlei preventiemiddelen uitgevonden zodat mensen kunnen voorkomen dat ze verkracht worden. Zo is er bijvoorbeeld nagellak ontwikkeld dat van kleur verandert wanneer het een drug zoals GHB in een drankje detecteert. Maar dragen dit soort uitvindingen wel een goede boodschap met zich mee? Geven we door uitvindingen als ‘drugsnagellak’ niet toe aan een onterechte verschuiving van verantwoordelijkheid van dader naar slachtoffer?  Lees verder Rape: asking for it Over een onterechte verschuiving van morele verantwoordelijkheid

Luie studenten in het onderwijs Een verschil in opvattingen nader bekeken

Op de meeste universitaire opleidingen is er een spanning voelbaar tussen docenten die hun vakgebied ontzettend interessant vinden en studenten die er maar weinig van willen weten. Vanuit een educatief opzicht is dit niet heel vreemd – dit valt over het hele onderwijs te zeggen. Maar zou dit bij juist universitaire opleidingen niet anders moeten zijn?

Door Nathan Santema

“Nu is er in de loop der tijden wel het een en ander aan de structuur van de studentenmaatschappij veranderd. De grote aantallen mensen, die de universiteit gaan bevolken, dwingen tot stringentere studieregelingen (…) Het eerste doel van uw komst in Groningen is nu eenmaal de voltooiing van een studie en er zijn nog steeds teveel studenten, vooral meisjes, die deze consequenties niet aan hun inschrijving verbinden. M.a.w. komt u alleen maar kijken wat het studentenleven te bieden heeft, blijft dan weg en zoek andere mogelijkheden om u te ontplooien. (Afdeling Voorlichting der Universiteit, 1970)

Volgens het informatieboekje voor toekomstige Groningse studenten waren er in 1970 al motivatieproblemen onder een groeiend aantal studenten. Ook toen probeerde de RUG dit aan te pakken door meer verplichtingen op te leggen, opdat de studenten meer de handen uit de mouwen zouden steken. Veel is er in de tussentijd dus niet veranderd, behalve het interessante maar verder voor nu onbelangrijke feit dat de meisjes inmiddels de boventoon voeren. Veel studenten hebben wellicht niet direct behoefte aan het onderwijstype dat hun aangeboden wordt, maar willen met oog op een toekomstige carrière toch de opleiding volgen. In hoeverre speelt dit probleem een rol en wat kan gedaan worden om het te voorkomen?  Lees verder Luie studenten in het onderwijs Een verschil in opvattingen nader bekeken

Een briefwisseling met René Boomkens O jee, wat nu, wat is cultuurfilosofie ook alweer?!

De rubriek ‘O Jee, wat nu?!’ is sinds jaar en dag een briefwisseling waarin vragen worden beantwoord, gemoederen worden gesust en zorgen worden verlicht. Ditmaal komt de hulpkreet van een radeloze student die door het uitdunnen van het wijsgerig vakkenpakket aan de Groninger filosofiefaculteit nauwelijks meer kan communiceren met zijn jongere medestudenten. Het antwoord komt van een autoriteit: wie kan immers beter duiden wat er mis is met het ontbreken van deze  continentale traditie dan onze laatste hoogleraar cultuurfilosofie, prof. dr. René Boomkens?

Beste René Boomkens,

Ik heb mijn cultuurfilosofisch vocabulaire in quarantaine geplaatst. Er zat niets anders op. Als ik het over aura’s had dan dachten mijn medestudenten dat ik teveel Astro-tv had gekeken, als ik daarna ook nog aankwam met ‘the medium is the message’, dan wisten ze het zeker.

Na uw vertrek als hoogleraar cultuurfilosofie heb ik lijdzaam toegekeken hoe tijdens kantinegesprekken en STUFF-borrels cultuurfilosofische termen steeds vaker onbegrepen bleven. Terwijl de faculteit zich verder afsluit van alle filosofie die niet gereduceerd kan worden tot definities of formules, gebruik ik mijn gereedschapskist voor het denken alsmaar eenzijdiger. Het scheermes van Ockham, het spuitbusje met Putnams XYZ en Wittgensteins taalspel worden regelmatig gebruikt, maar mijn cultuurfilosofisch begrippenapparaat ligt (samen met Nietzsches hamer en Habermas’ blauwe monster) ergens onderin mijn gereedschapskist stof te verzamelen. Inmiddels ben ik vergeten hoe het te gebruiken. Lees verder Een briefwisseling met René Boomkens O jee, wat nu, wat is cultuurfilosofie ook alweer?!

Skeptical worries about hypnotists A (hopefully) engaging read about things that are better shown than said

In this lead of exactly fifty words I feel obliged to warn you NOT to read this article if you are both very susceptible to hypnotic suggestions and in an environment where being distracted would be a really bad idea. Also, it should make you feel ever so slightly curious.

Door Hendrik Siebe

Once I read Nozick’s suggestion that the mere presence of a hypnotist could destroy my knowledge that I was in philosophy class,1 I was interested. For those of us who are not so well-acquainted with Nozick’s account of knowledge, suffice it to say that it requires our beliefs to be strongly sensitive to truth. Thus, would I believe that I am in class if I were not in class, then, according to Nozick, I do not know that I am in class even when, in fact, I am. Of course, under normal circumstances I would not believe that I am in class if I were not. However, with the hypnotist hanging around, the closest possible world in which I were not in class might very well be one in which he would cause me to believe that I am. But then, my belief would not be very sensitive to the truth of the matter, and skeptical worries follow.

Lees verder Skeptical worries about hypnotists A (hopefully) engaging read about things that are better shown than said

Lekker dik zijn in je yoga pants Is de verwesterde yoga nog wel yoga?

In de Westerse wereld doen we veel aan ons uiterlijk. We hebben daar allerlei manieren voor en een vrij nieuwe manier is het beoefenen van yoga. In dit artikel zal Lonneke onderzoeken of de verwesterde varianten van yoga wel verenigbaar zijn met de traditionele yoga. Is de verwesterde yoga eigenlijk nog wel yoga?

De zomer komt er weer aan. De zon breekt door en de reclames van kleding- en lingeriewinkels proberen de mens eraan te herinneren dat hij bikini ready en in shape moet zijn. De ACLO en overige sportscholen stromen weer vol met mensen die denken in twee maanden een wasbordje te kunnen creëren, en de ingrediënten voor diverse salades vliegen de toonbank over. We zijn in de Westerse wereld gewoon erg veel bezig met ons uiterlijk. Het is een soort basisprincipe om er ‘mooi’ uit te zien en om te passen in het schoonheidsideaal.

Lees verder Lekker dik zijn in je yoga pants Is de verwesterde yoga nog wel yoga?

Het zijn net mensen Over de verering van valse idolen

“Een zomer met Montaigne”, “Plutarchus over Huwelijk & Liefde”, “Bouwstenen voor levenskunst: van Plato tot Sloterdijk”. Om te kotsen, allemaal. Als er straks een dagboek wordt gevonden waarin Sartre klaagt over een bepaald type shampoo zullen popfilosofen er ongetwijfeld een trilogie van weten te maken die 4 van de 5 sterren van de Volkskrantrecensent krijgt. Nu was de definitie van ‘filosofie’ door boekhandels sowieso al opgerekt tot haar uiterste grenzen met de toevoeging van allerlei Oosterse religieuze zelfhulpboeken, maar het lijkt wel steeds erger geworden. Misschien is met pogingen filosofie toegankelijk te maken de doos van Pandora geopend, en het is nog maar de vraag of we haar nog kunnen sluiten.

Door Remco van der Meer

De toegenomen belangstelling voor de filosofie heeft zo schijnbaar een keerzijde: de knieval voor de massa. Alsof het niet erg genoeg is dat ‘geïnteresseerde’ leken domme vragen stellen aan het einde van anderszins intrigerende lezingen, waardoor ik een halfuur tot drie kwartier met stuiptrekkingen van plaatsvervangende schaamte moet blijven zitten, zorgen ze er ook nog eens voor dat het grootste deel van de wijsgerige afdeling bestaat uit pulp over ‘vriendschap’, ‘huwelijk & liefde’, en ‘de werkvloer’. Alsof de Wijsbegeerte een spelletje is!

Lees verder Het zijn net mensen Over de verering van valse idolen