Categorie archief: Artikel

Vergeten filosoof Nicolás Gómez Dávila: een reactionaire kluizenaar

Wie reactionair is, is zo-ie-zo fout bezig. Of toch niet? Een paar maanden geleden las Wouter voor het eerst het werk van de reactionair Nicolás Gómez Dávila. En elke zin die hij las prikkelde hem of confronteerde hem met een ongemakkelijke waarheid – wat ons betreft hét teken van een belangrijke filosoof. Is de tijd dat we reactionairen simpelweg kunnen negeren dan voorgoed voorbij? 

door Wouter van Staveren 

Colombia: het land is reeds modern geworden. Als we ons denkbeeldig naar Bogotá verplaatsen, dan worden wij geconfronteerd door opzichtige, nieuwe winkels, ontelbaar veel kantoorgebouwen, het gebrom van auto’s, en even verderop het kabaal van de inwoners zelf, waarvan velen zich in de meest extravagante kledij hebben gedost, het is immers carnaval, dus alles is toegestaan. Hoe losbandiger hoe beter, op deze dag is het vulgaire heilig, vooral de (mooie) danseressen. Kijk ze eens dansen! (Houdt het dan verdomme nooit op?) 

Lees verder Vergeten filosoof Nicolás Gómez Dávila: een reactionaire kluizenaar

De Harlem Renaissance Emancipatie en de ontwikkeling van een nieuwe zwarte identiteit

De Renaissance bracht in Europa eeuwenlang de hergeboorte van klassieke kunst en filosofie met zich mee. Hierdoor kwamen er culturele en intellectuele ontwikkelingen die vandaag de dag nog invloed hebben. Minder bekend is de gelijknamige opleving van kunst en filosofie die een aantal eeuwen later plaatsvond in Harlem, in de Verenigde Staten. In de jaren ‘20 en ‘30 van de vorige eeuw maakte Harlem een culturele en intellectuele ontwikkeling door. Onder leiding van het idee van de ‘New Negro van Alain Locke (1885 – 1954) ontstond nieuwe kunst en een nieuwe zwarte identiteit. Óók de Harlem Renaissance heeft vandaag nog invloed. 

Door Jan Bant

1865, de Verenigde Staten. Slavernij werd officieel afgeschaft en miljoenen ex-slaven en tegenstanders van de slavernij juichten in vreugde. De vreugde bleek echter van korte duur. Na de afschaffing ontstond er niet direct een vrije en gelijke samenleving, inclusief justice for all. De erfenissen en overblijfselen van de slavernij waren nog duidelijk te merken. Toen in 1896 tijdens de beruchte Plessy v. Fergusonrechtszaak werd bepaald dat blank en zwart gescheiden moesten blijven, werden de zogenaamde Jim Crow-wetten ingevoerd in het Zuiden. Deze wetten bepaalden de rassenscheiding en stelden dat blanken en zwarten, en de voorzieningen waar ze gebruik van mochten maken, ‘separate but equal’ waren. Gescheiden maar gelijk, vergeleken met de slavernij klinkt het niet verkeerd: er is in elk geval gelijkheid. De praktijk leerde echter dat de voorzieningen van de zwarte Amerikanen constant van slechtere kwaliteit waren dan de voorzieningen van hun blanke landgenoten. Daarnaast waren veel ex-slaven nog steeds afhankelijk van de blanke grootgrondbezitters, waren zwarte Amerikanen tweederangsburgers door het ontbreken aan rechten, en kwam lynching niet zelden voor. Kortom, veel zwarte ex-slaven en hun nageslacht in het Zuiden van de Verenigde Staten leefden nog steeds in erbarmelijke omstandigheden, en er was reden genoeg voor zwarte Amerikanen om weg te willen uit het Zuiden. De eerste stap richting de Harlem Renaissance, de grootste bloeiperiode van zwarte Amerikaanse kunst en cultuur, is gezet.    Lees verder De Harlem Renaissance Emancipatie en de ontwikkeling van een nieuwe zwarte identiteit

Binding genoeg Hoopvolle stadswandelingen in Groningen

In een tijd van Facebookbubbels en angst voor het verliezen van de Nederlandse identiteit is het de vraag hoeveel er nog over is van de sociale binding in het land. Annemarie Kok, docent aan onze faculteit, ziet Groningen in Binding genoeg als een stad die zowat barst van bindingen. Met dit essay plaatst ze zich in een lange traditie van stadsfilosofie, maar, vroeg Maaike Rijntjes zich af, is haar standpunt eigenlijk wel houdbaar?

Lees verder op De Leesclub van Alles

Vergeten filosoof: Emil Cioran De profeet van de dood

Veel filosofen zijn rasoptimisten. Ze geloven in waarheid, progressie, en in de goedheid van de menselijke natuur. Maar is dit soort optimisme wel gerechtvaardigd? In dit stuk schrijft Wouter over een denker die zijn hele oeuvre wijdde aan het vernietigen van alle menselijke illusies – inclusief optimisme – om zo de mensheid te waarschuwen voor de gevaren die daarmee intrinsiek verbonden zijn.

Door Wouter van Staveren

There’s no tyrant like a brain.”  – Ferdinand, Journey to the End of the Night

Het is zomer in een klein boerendorp genaamd Rășinari. Gelegen in het mysterieuze Transsylvanië, geeft Rășinari een stille, harmonieuze indruk. We zien arbeiders, gekleed in Roemeense traditionele klederdracht, met hun gebruikelijke nauwkeurigheid hun werk verrichten in de weidevelden, die samen met de bergen het gehele dorp omringen. Het centrum van het dorp is verlaten, met uitzondering van een kleine groep dronkenlappen. Zij zingen, dansen en spelen viool; het moderne Boekarest lijkt wel een geheel andere wereld…

Vlakbij de plaatselijke kerk bevindt zich een heuvel met een begraafplaats. De grafdelver slentert met grote passen de heuvel op. Achter hem holt een klein jongetje: hij hoopt dat de grafdelver hem zal belonen met een doodshoofd – om voetbal mee te spelen! Zijn naam is Emil Mihai Cioran (1911-1995). Hoe had dit onschuldige kind kunnen voorzien dat het symbool van het doodshoofd, de Dood, hem voor de rest van zijn leven zou achtervolgen, en hem tot misschien wel de meest pessimistische filosoof ooit zou maken?

Tot op de dag van vandaag staat Cioran nog steeds in de schaduw van de andere grote nihilistische filosofen van zijn tijd, Sartre en Camus. En onterecht. Ik zal hier een poging wagen om licht te werpen op deze obscure, doch originele, denker.  Lees verder Vergeten filosoof: Emil Cioran De profeet van de dood

Het gevaar van een goed geweten Een deugdethisch perspectief op de morele verwondingen van oorlogsveteranen

In de nasleep van de langste oorlogen in de Amerikaanse geschiedenis is er groeiende aandacht gekomen voor de morele wonden van teruggekeerde veteranen. De morele last van schuld- en schaamtegevoelens is niet met pillen op te lossen, maar vraagt vooral om filosofische aandacht. Hoe is het mogelijk voor veteranen om deze loden last te torsen? De deugdethiek kan verder inzicht bieden in deze wonden evenals in het lange herstellingsproces.

Door Daniël Muller

“Morele wonden hebben de bijzondere eigenschap dat ze wel sluiten, maar nooit genezen; ze doen altijd pijn, en gaan altijd weer bloeden bij de  minste aanraking – zielswonden zijn voor immer gevoelige en gapende wonden.”
– Alexandre Dumas, De graaf van Monte Cristo

Ik herinner me nog goed de openingsscène van Francis Ford Coppola’s Apocalypse Now. Een wazig omgekeerd gezicht smelt samen met beelden van razende helicopters in een door napalm vuurballen brandende jungle. Gevangen in een groezelige hotelkamer vol gruwelijke herinneringen slaat Captain Willard zijn vuist kapot op zijn eigen spiegelbeeld, woedend op de persoon die hij is geworden met bloed bevlekte handen. Coppola’s film brengt de waanzin van het oorlogsgeweld dat innerlijk voortwoekert voelbaar nabij. Willard’s tocht op de rivier is in wezen een afdaling in zijn eigen ziel. De stille oorlog van binnen is een moreel slagveld.  Lees verder Het gevaar van een goed geweten Een deugdethisch perspectief op de morele verwondingen van oorlogsveteranen

Who cares? Why we should stop giving in to weakness of will

For most people ‘let’s go get a bacon-sandwich’ is very different from ‘let’s go drown a litter of fluffy kittens.’ No one (in his right mind) would want to hurt those little balls of fur. It is no secret however, that to make bacon animals are hurt too. People who believe hurting animals is wrong shouldn’t eat bacon then. But people often don’t act as they think they should. So what is happening between making a moral judgement and acting morally? 

By Silke Mast 

Imagine you wake up one morning feeling a strong urge to kidnap seven people, tie five of them to a train track, put the other two persons next to the train track and let one of those trolley trains ride towards the tied-up people full speed, to see whether one of the people next to train track will push the other one (who happens to be wearing a ridiculous amount of those lead belts divers wear) to stop the trolley train. You would probably think you have good reason not to give in to this urge. It would be a rather expensive undertaking, and those trolley trains are notoriously difficult to come by. This is not a problem however, since the International Trolleyology Foundation is willing to provide a generous donation and the city of San Francisco is happy to provide you with one of its unused trolley trains (with an irreparable brake-defect). Moreover, your friends at the International Trolleyology Foundation have somehow gotten permission for you to perform this experiment, so you won’t be charged with kidnapping or murder or abusing the train tracks. Chances are that you would still feel you have good reason to resist your desire to create a real life trolley problem. Lees verder Who cares? Why we should stop giving in to weakness of will

De tijd hervonden De herinneringsrevolutie en de opkomst van de complete biografie

Als het gaat om de gevolgen van de digitalisering, is privacy terecht vaak één van de hoofdthema’s van deze tijd. Een aspect dat veel minder aandacht krijgt betreft de transformatie van de manier waarop we herinneren. De nieuwe omgang met het verleden die technologie ons biedt dan wel opdringt, verdient een verkenning. 

Door Willem Pouwels

We leven in een tijd waarin het verleden, vooral ons eigen persoonlijke verleden, soms ondergewaardeerd lijkt. De moderne mens, altijd mindful in het nu levend, is in zijn schaarse momenten van verstrooidheid hoogstens gericht op de toekomst, die vol onverwezenlijkte plannen is, maar vooral niet op het verleden. Noem dit een karikatuur, het lijdt geen twijfel dat de grote plaats die herinnering inneemt in het leven in deze tijd al gauw wordt onderschat. Hoe vaak horen we niet dat we niet in het verleden moeten blijven hangen, niet te veel terug moeten kijken. Het heden is hip. Maar wie het verleden niet wil kennen, verraadt zichzelf. Het verleden is immers niet los te zien van onze eigen identiteit, omdat onze herinneringen de bouwstenen zijn van het verhaal dat we over ons eigen leven vertellen.

In sterk contrast met de hedendaagse mentaliteit voltrekt zich, voortgestuwd door de technologische ontwikkelingen, een heuse revolutie op het gebied van herinneren. Meer dan ooit in de geschiedenis legt de mens vast wat hij doet. Ik stel voor de selfie-stok, op zich maar een randverschijnsel van deze immense registratiegolf, te nemen als het symbool hiervan bij uitstek. De laatste jaren heeft deze herinneringsrevolutie een extra boost gekregen door de opkomst van smartphones en sociale media. Vooral deze laatsten krijgen veel aandacht, zowel positief als negatief. Maar Facebook en Instagram vormen slechts de etalage waarachter zich nog een hele winkel aan digitale herinneringen bevindt. Denk aan ons gedrag op het internet, waar je geen stap zet zonder een afdruk achter te laten. Allerhande apps houden bij hoeveel we bewegen en welke restaurants we bezoeken, om maar wat te noemen. Verzin het, en er is een app voor. Hetzelfde geldt voor de ontelbare hoeveelheid accounts die we bijna dagelijks aanmaken om van allerlei diensten gebruik te kunnen maken. Ze leggen vast welke spullen we kopen, naar welke muziek we luisteren en welke series we volgen. Maar inderdaad, ook ons sociale leven wordt gedetailleerd in kaart gebracht, in de vorm van connecties en de informatie die we ermee uitwisselen. Doormiddel van ons prille huwelijk met de digitale technologie produceren wij allemaal – uitzonderingen daargelaten – een niet aflatende stroom herinneringen.  Lees verder De tijd hervonden De herinneringsrevolutie en de opkomst van de complete biografie

Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Sinds de afgelopen jaren is de discussie rondom de economisering van de universiteit en de druk op de geesteswetenschappen niet meer te stoppen. De vele artikelen, debatten en protesten hebben duidelijk laten zien dat er wijdverspreide onvrede heerst in de academische wereld. Emeritus hoogleraar wetenschapsfilosofie Hans Radder (VU) publiceerde onlangs een boeiend boek over de universiteitsproblematiek en de gevolgen voor de geesteswetenschappen. Hij besteedt speciaal aandacht aan zijn eigen vakgebied, de filosofie, door te stellen dat we de maatschappelijke waarde van filosofie moeten herzien. Remco bespreekt enkele kernpunten van de bundel.

Door Remco van der Meer

“De universiteit is een bedrijf geworden, de rector magnificus een topmanager (met bijbehorend salaris), de wetenschapper een kennisproducent en de student een rondshoppende consument.”
Zo luidt de kritiek van Hans Radder over de Nederlandse universiteit. Zijn essaybundel, Er middenin! gaat uitgebreid in op de financiële en bureaucratische problemen waar de wetenschappen mee te kampen hebben. Een belangrijk punt is dat er door de huidige financieringsstructuren te weinig ruimte is om af te wijken van een natuurwetenschappelijk keurslijf in geestes- en sociaalwetenschappelijk onderzoek. De ondertitel luidt echter ‘Hoe filosofie maatschappelijk relevant kan zijn’, en ook over dat onderwerp heeft Radder veel interessante dingen te zeggen. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld of geesteswetenschappelijk onderzoek haar neerslag altijd moet vinden in academische artikelen. Lees verder Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

Onze geschiedenis bestaat uit grote denkers, heldhaftige strijders en fanatieke activisten die de wereld hebben veranderd. Wie de geschiedenisboeken in wil gaan moet dan ook wel uitzonderlijk intelligent, dapper of idealistisch zijn geweest. Frantz Fanon (1925-1961) was alle drie: zowel filosoof, verzetsstrijder en politiek activist. Toch hebben weinig mensen in Nederland van deze man gehoord. Een uiteenzetting over een man wiens ideeën nooit vergeten hadden mogen worden.

Door Jan Bant

Frantz Fanon werd in 1925 geboren op de toenmalige Franse kolonie Martinique, waar hij ook zijn jeugd doorbracht. In de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het Franse leger. Na gevochten te hebben voor een land wat niet het zijne was, werd hij psychiater en ontwikkelde hij psychoanalytische theorieën over onderdrukking, was hij politiek activist, en een actieve filosoof – voor zover die term tegenwoordig nog betekenis heeft. Als filosoof hield hij zich bezig met de relaties en denkbeelden die ontstaan tijdens het kolonialisme. Als psychiater gebruikte hij psychoanalytische theorieën om een weg naar sociale en politieke, maar vooral mentale vrijheid te vinden. En als politiek activist was hij actief tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog tegen Frankrijk. Hoewel hij als Fransman was geboren, identificeerde hij zich als Algerijn. In 1961 overleed hij aan leukemie in een Amerikaans ziekenhuis. Ondanks dat hij op jonge leeftijd stierf, liet hij gedachtegoed na wat van grote invloed was op veel (zwarte) onafhankelijkheidsbewegingen. Wat waren de filosofische, psychoanalytische en politieke ideeën van deze invloedrijke activist?

Lees verder Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

The Fresh Heir of Bel Air Waarom het gebazel van Jaden Smith een filosofische grond heeft

Door de eeuwen heen hebben vele filosofen geprobeerd een bijdrage te leveren aan de wijsgerige werken van onze geschiedenis. Slechts enkelen van hen hebben het gemaakt tot de top der filosofen, wiens werk nog altijd veel gelezen wordt. Misschien zijn sommige filosofen echter wel ondergewaardeerd. Zoals Jaden Smith, aldus Richard Nobbe. In een ontroerende brief steekt hij deze filosoof in de dop een hart onder de riem. 

Door Richard L. Nobbe

Lieve Jaden, een paar maanden geleden heb ik mij op een serie gestort waarin in jij ook een rol speelde, en het haalde bij mij allemaal herinneringen op over allemaal mensen die heel erg hard moesten lachen om de zogenaamd zweverige zooi die jij op je Twitter gooit. Ik denk alleen niet dat dit zo zweverig is als beweerd wordt, ik denk dat er een filosoof in je schuilt. Lees verder The Fresh Heir of Bel Air Waarom het gebazel van Jaden Smith een filosofische grond heeft