Alle berichten van Remco van der Meer

Remco is onderzoeksmasterstudent en voert graag de discussie over het 'waarom?' van de universiteit.

Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Sinds de afgelopen jaren is de discussie rondom de economisering van de universiteit en de druk op de geesteswetenschappen niet meer te stoppen. De vele artikelen, debatten en protesten hebben duidelijk laten zien dat er wijdverspreide onvrede heerst in de academische wereld. Emeritus hoogleraar wetenschapsfilosofie Hans Radder (VU) publiceerde onlangs een boeiend boek over de universiteitsproblematiek en de gevolgen voor de geesteswetenschappen. Hij besteedt speciaal aandacht aan zijn eigen vakgebied, de filosofie, door te stellen dat we de maatschappelijke waarde van filosofie moeten herzien. Remco bespreekt enkele kernpunten van de bundel.

Door Remco van der Meer

“De universiteit is een bedrijf geworden, de rector magnificus een topmanager (met bijbehorend salaris), de wetenschapper een kennisproducent en de student een rondshoppende consument.”
Zo luidt de kritiek van Hans Radder over de Nederlandse universiteit. Zijn essaybundel, Er middenin! gaat uitgebreid in op de financiële en bureaucratische problemen waar de wetenschappen mee te kampen hebben. Een belangrijk punt is dat er door de huidige financieringsstructuren te weinig ruimte is om af te wijken van een natuurwetenschappelijk keurslijf in geestes- en sociaalwetenschappelijk onderzoek. De ondertitel luidt echter ‘Hoe filosofie maatschappelijk relevant kan zijn’, en ook over dat onderwerp heeft Radder veel interessante dingen te zeggen. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld of geesteswetenschappelijk onderzoek haar neerslag altijd moet vinden in academische artikelen. Lees verder Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Conceptual Analysis™ te koop! Waarom echte filosofen geen experts zijn

Dat de letteren, en daarmee de wijsbegeerte, onder financiële druk staan is algemeen bekend. Academische disciplines die zich niet duidelijk laten vertalen naar een groter bruto nationaal product hebben er een zware kluif aan te bewijzen meer te zijn dan pretstudies. Filosofen laten zich daarom bijvoorbeeld inzetten als analisten van argumentatiestructuren en beleidsstukken. Het lijkt een goede zaak dat wijsgeren strijden om het filosofisch nut te bewijzen, maar in feite is het hun ondergang. Om weerstand te bieden tegen culturele en intellectuele verarming moeten filosofen niet simpelweg hun best doen om hun ‘maatschappelijk nut’ uit te leggen, ze moeten de vraag naar dat nut volledig afwijzen.

Door Remco van der Meer

Stellen dat de hedendaagse universiteit te lijden heeft onder het zogenaamde ‘rendementsdenken’ is het intrappen van een open deur. Het punt is hier niet om dat bijna clichématige verwijt te herhalen. Een subtieler probleem zit hem in de manier waarop filosofen zélf zijn gaan kijken naar hun bezigheden, niet simpelweg in de visie van managers en politici. Niet langer is een filosoof gewoon iemand met kritische en constructieve ideeën. In plaats daarvan is ‘de filosoof’ een specifiek soort expert, die met zijn expertise, Conceptual Analysis™, ingehuurd kan worden om bepaalde problemen op te lossen. Wanneer hen de vraag gesteld werd: “wat is nu eigenlijk het nut van jullie academische discipline?”, begonnen ze te sputteren: “hoezo zou dat nut er niet zijn?!” Na enige overpeinzingen kwamen ze dan toch met iets op de proppen: “conceptuele analyse, zoals niemand anders dat kan!”. Het gevolg is tenenkrommende stageverslagen waarin studenten zichzelf ervan overtuigd lijken te hebben dat ze met hun tekstanalyses en argumentatie een unieke, en toch vooral ‘filosofische’, bijdrage hebben geleverd aan een ambtelijk beleidsstuk of bedrijfsvergadering. Lees verder Conceptual Analysis™ te koop! Waarom echte filosofen geen experts zijn

Breng de cultuurfilosofie terug! Een pleidooi voor een veelzijdige faculteit

De Faculteit Wijsbegeerte is een zelfstandige, bloeiende en veelzijdige faculteit”, zo valt op de site van de RuG te lezen. Het is echter de vraag of het tegenwoordig niet schort aan die veelzijdigheid. Hele generaties studenten leren sinds het verdwijnen van enkele vakken niet tot nauwelijks meer over Marx, Adorno, Rorty, Foucault, Lyotard en Habermas. Toch zijn dit ontegenzeggelijk allemaal denkers die deel uitmaken van de kern van het wijsgerig canon van de afgelopen eeuw. Een bachelorprogramma, zeker op één der laatste faculteiten filosofie, moet veelzijdig en gebalanceerd zijn. Daarom hier een pleidooi: meer continentale (politieke) filosofie in het bacheloronderwijs in Groningen.

Door Remco van der Meer

Het onderscheid tussen de meer literaire ‘continentale’ traditie en de precieze ‘analytische’, met haar exact-wetenschappelijke pretenties, is sinds het einde van de vorige eeuw steeds moeilijker te maken. Toch kan de werkwijze van de meeste hedendaagse academici nog wel enigszins in één van beide categorieën worden ingedeeld. De Groninger faculteit heeft een zeer goede naam als het gaat om het analytische onderzoek en vakkenaanbod. De belangrijke vraag is echter of de continentale traditie, en dan met name het sociaal-filosofisch georiënteerde deel, niet is gaan lijden onder die specialisatie. De faculteit wijsbegeerte in Gronigen lijkt in de ban geraakt van de analytische academische mode. Studenten en bestuur zouden hand in hand moeten strijden tegen deze bedreiging. Lees verder Breng de cultuurfilosofie terug! Een pleidooi voor een veelzijdige faculteit

Het zijn net mensen Over de verering van valse idolen

“Een zomer met Montaigne”, “Plutarchus over Huwelijk & Liefde”, “Bouwstenen voor levenskunst: van Plato tot Sloterdijk”. Om te kotsen, allemaal. Als er straks een dagboek wordt gevonden waarin Sartre klaagt over een bepaald type shampoo zullen popfilosofen er ongetwijfeld een trilogie van weten te maken die 4 van de 5 sterren van de Volkskrantrecensent krijgt. Nu was de definitie van ‘filosofie’ door boekhandels sowieso al opgerekt tot haar uiterste grenzen met de toevoeging van allerlei Oosterse religieuze zelfhulpboeken, maar het lijkt wel steeds erger geworden. Misschien is met pogingen filosofie toegankelijk te maken de doos van Pandora geopend, en het is nog maar de vraag of we haar nog kunnen sluiten.

Door Remco van der Meer

De toegenomen belangstelling voor de filosofie heeft zo schijnbaar een keerzijde: de knieval voor de massa. Alsof het niet erg genoeg is dat ‘geïnteresseerde’ leken domme vragen stellen aan het einde van anderszins intrigerende lezingen, waardoor ik een halfuur tot drie kwartier met stuiptrekkingen van plaatsvervangende schaamte moet blijven zitten, zorgen ze er ook nog eens voor dat het grootste deel van de wijsgerige afdeling bestaat uit pulp over ‘vriendschap’, ‘huwelijk & liefde’, en ‘de werkvloer’. Alsof de Wijsbegeerte een spelletje is!

Lees verder Het zijn net mensen Over de verering van valse idolen

De Ware Alphamale Over een strijd tussen twee culturen

De intellectueel. Wie kent hem niet? Iedere situatie weet hij te duiden met een relevant citaat uit Dostojevski, Shakespeare of Camus. Hij is even intelligent als belezen. Hij is welbespraakt en gaat geen kans uit de weg om politieke of maatschappelijke ontwikkelingen te bediscussiëren met gelijkgestemden. Is daarmee alles gezegd? Volgens schrijver C.P. Snow niet: wij zouden ‘de intellectueel’ te veel associëren met de letteren: ook de exacte wetenschappen hebben wapenfeiten te bieden die voor onze intellectuele bagage onmisbaar zijn.

Door Remco van der Meer

Volgens een anekdote bezocht de Oxfordse historicus A. L. Smith eens een diner in Cambridge, waar het gezelschap samengesteld was uit een mengelmoes van academische achtergronden. Hij was nog al sociaal ingesteld en probeerde een gesprek te voeren met zijn tafelgenoten. Hij opende tegen de man tegenover hem, maar deze gaf niet meer thuis dan een grom. Een tweede poging, ditmaal gericht op de man links van hem, werkte niet veel beter. De decaan van de desbetreffende gastfaculteit zag Smiths verbazing, en fluisterde hem vervolgens in het oor: “Oh, those are mathematicians! We never talk to them.”

Lees verder De Ware Alphamale Over een strijd tussen twee culturen

Jij doet maar wat Zin geven of zin hebben

“Kerkbezoek daalt verder”, zo meldde de NOS afgelopen maand. Dat nieuws is allesbehalve nieuw: op deze faculteit weten wij als geen ander dat de Heer al een tijdje het leven heeft gelaten. Ook ondergetekende was ooit godvrezend, maar heeft dat helaas niet vol weten te houden.

In mijn jaren als zelfingenomen en graag provocerende puber was het wel anders, maar het laat mij tegenwoordig koud of iemand voor een geloof kiest in de waarheid van een boek, de wetenschap of desnoods een gezelligheidsvereniging. Als student van de geschiedenis van de Ideeën zet het nieuwsbericht mij echter aan het denken. Het is toch mijn intuïtie dat het handig is voor ‘men’ om een Idee aan te hangen. Een levensbeschouwelijke opvatting geeft in theorie de broodnodige context aan onze activiteiten. Je wilt toch een soort verklaring voor al die uren studie, werk, gedraaide wasjes en bezoekjes aan het strand. Een ‘groot verhaal’ zoals dat volgens Lyotard niet meer bestaat. Maar voor wie zijn die grote verhalen eigenlijk? Met alle respect, maar de manier waarop zo’n Fransman de menselijke bezigheden duidt verandert niets aan wat mensen doen. Een ongelovige wendt zich in nood niet snel tot het gebed, maar leeft hij daar kwalitatief anders door?

Lees verder Jij doet maar wat Zin geven of zin hebben