De filosofie van Herman Finkers Over humor, kunst en religie

Herman Finkers staat bekend om zijn theaterprogramma’s en zijn liedjes, zijn grappen en zijn grollen. Als filosoof heeft hij daarentegen minder bekendheid verworven. Niet zo vreemd; de filosofische momenten in zijn shows laten zich gemakkelijk begrijpen als ‘niet meer dan cabaret’ en tijdens interviews komen filosofische onderwerpen maar zelden aan bod. Het is hierdoor lastig om een concreet beeld te vormen van zijn vermeende filosofie. De taalfilosofie van Wittgenstein blijkt echter een geschikt middel om deze uitdaging het hoofd te bieden.

Door Jochem Dijkstra

De Twent Herman Finkers is naar eigen zeggen grappenmaker van beroep. Cabaretier noemt men het ook wel. Volgens Finkers is een cabaretier iemand die mensen aan het denken zet over taboes die heersen in de samenleving. Zo heeft hij bijvoorbeeld zijn vrouw al dikwijls aan het denken gezet over vrijwillige euthanasie. Dit jaar is de eer aan deze grappenmaker om de oudejaarsconference te verzorgen. Een mooie gelegenheid om stil te staan bij de overeenkomsten tussen zijn gedachtegoed en dat van een andere meester in het spelen met taal, Ludwig Wittgenstein. Toegegeven, op het eerste gezicht lijkt een verband leggen tussen de ideeën van een Nederlandse cabaretier en die van een taalfilosoof uit de vorige eeuw wat arbitrair, maar wanneer je de filosofische uitlatingen van Finkers naast de taalfilosofie van Wittgenstein legt, wordt duidelijk dat dit verband goed ingezet kan worden om Finkers beter te begrijpen. De verschillende filosofische uitspraken die Finkers doet in theaterprogramma’s en interviews blijken namelijk ineens verrassend samenhangend zodra je Wittgenstein als referentiekader neemt. Lees verder De filosofie van Herman Finkers Over humor, kunst en religie

Ongelijkheid op het zebrapad Column

Door Lieve de Vreede

Ik veroorzaakte afgelopen week een ongeluk. Door de stromende regen fietste ik, met capuchon op, me plots realiserend dat ik nog naar de Albert Heijn moest. Ik sloeg abrupt linksaf zonder om te kijken of een ledemaat uit te steken, in de veronderstelling dat ik genoeg snelheid had om niemand ermee tot last te zijn. Daar lag ze. Als een dominosteentje (nou ja, dominografzerk) was ze met fiets en al gekapseisd, met haar gezicht plat op het natte asfalt. Een vrouw van middelbare leeftijd met een lekker praktische, turquoise regenjas. Zó praktisch dat deze een simpele stuurbeweging naar links blijkbaar niet toeliet. De vrouw sprak op  trage, lijdende toon, met nadrukkelijke pauzes tussen elk woord. “Ja. Ik heb erge pijn. Ik ben ook duizelig. Is mijn wang dik?” Ik antwoordde dat dit wel meeviel, wat niet eens een leugen was. Ze herhaalde de zinnetjes meerdere malen om te benadrukken dat ik haar serieus moest nemen. Er was schade aan haar luxe fiets. De zijkant van het gelzadel, zo’n smerig ding dat hoogstwaarschijnlijk uitermate functioneel is om last van een enorme, stijve vrouwenreet tegen te gaan, was een klein beetje kapot. Ook was er volgens haar (zo scherp was ze nog wel) ‘iets’ van de fietslamp afgebroken wat voor mij niet meer te traceren was. Aan mijn fiets, die zo’n tachtig keer minder had gekost dan die van haar, mankeerde niets, dankzij een mooie reddings-slide waarover ik helaas geen compliment heb mogen ontvangen. Ondanks het feit dat ik in zowel juridisch als moreel opzicht hartstikke fout zat, irriteerde het me dat ik zo lang werd opgehouden. Gelukkig wist ik mijn ‘poeslieve’ stem tevoorschijn te toveren en toonde de vrouw mijn zogenaamde bezorgdheid en spijt. Ik kon die 100 euro van mijn eigen risico er deze maand even niet bij hebben.  Lees verder Ongelijkheid op het zebrapad Column

Wachten op het schot De alwetende verteller

Vladimir: Zullen we maar gaan? 
Estragon: Ja, laten we gaan.  
[Ze bewegen niet] 

Door Justin Warners

Anton Tsjechov zei ooit het volgende over de structuur van verhalen:

“Verwijder alles dat niet relevant is voor het verhaal. Als je in het eerste hoofdstuk zegt dat er een geweer aan de muur hangt, moet deze in het tweede of derde hoofdstuk afgaan. Als er niet met het geweer geschoten wordt, zou het er niet moeten hangen.”

Chekhov’s gun’ is sindsdien de naam van een dramatisch principe dat ook buiten de Russische literatuur dankbaar wordt gebruikt door verhalenvertellers van alle soorten en maten. Het principe stelt dat, als een element vroeg in het verhaal sterk benadrukt wordt, dit element later ook een belangrijke rol moet gaan spelen. Als een orakel Oedipus aan het begin van zijn reizen een raadselachtige voorspelling geeft, kun je er donder op zeggen dat die voorspelling uit zal komen. Luke Skywalker leert al snel over the force, en als hij uiteindelijk bij de Death Star aanbelandt kan hij zijn missie alleen volbrengen door the force te gebruiken. Objecten, mensen, en zelfs ideeën kunnen als ‘geweren’ dienen. Het geweer kan zelfs verstopt worden; dat wat aan het begin even voorbij kwam als kleine bijzaak, is uiteindelijk de redding van de held.

Ierse toneelschrijver Samuel Beckett neemt in zijn bekendste werk, Wachten op Godot, een loopje met Tsjechovs geweer. Door constant een verwachting op te wekken die nooit wordt waargemaakt, laat Beckett ons iets zien over de echte wereld die door meer conventionele vormen niet naar het oppervlakte gebracht kan worden. Waar Godot precies voor staat, zal duidelijk worden door eerst dat geweer nog eens nader te onderzoeken.  Lees verder Wachten op het schot De alwetende verteller

Rape: asking for it Over een onterechte verschuiving van morele verantwoordelijkheid

In de straat waar ik woon worden veel fietsen gestolen. Je moet twee sloten hebben, anders ben je, je fiets kwijt. Ik had maar één slot en de rest laat zich raden. De dief heeft bewust mijn fiets weggepakt, terwijl ik het daar niet mee eens was. De dief heeft morele verantwoordelijkheid voor zijn misdaad en het is logisch dat hij de schuld krijgt, en ik als slachtoffer niet… toch?

Door Lonneke Oostland

Een moordenaar krijgt een gevangenisstraf en iemand die geen parkeerkaartje koopt krijgt een boete. Hartstikke logisch, toch? Waar wij er dagelijks van uitgaan dat wetsovertreders gestraft worden, lijkt dit echter vaak niet op te gaan voor de verkrachter. Hoewel je zou denken dat de daders gestraft horen te worden, komen de daders er vaak mee weg omdat de verantwoordelijkheid deels of zelfs helemaal bij het slachtoffer wordt gelegd. Met name in de Verenigde Staten worden slachtoffers van verkrachting vaak verweten dat ze niet meer gedaan hebben om hun verkrachting te voorkomen. “Dan had je maar geen alcohol moeten drinken”, “dan had je maar geen kort rokje moeten dragen”, “dan had je maar terug moeten vechten”, zijn beschuldigingen die slachtoffers maar al te vaak te horen krijgen. Dit fenomeen wordt ook wel victim blaming genoemd. Het slachtoffer krijgt de schuld. Er worden allerlei preventiemiddelen uitgevonden zodat mensen kunnen voorkomen dat ze verkracht worden. Zo is er bijvoorbeeld nagellak ontwikkeld dat van kleur verandert wanneer het een drug zoals GHB in een drankje detecteert. Maar dragen dit soort uitvindingen wel een goede boodschap met zich mee? Geven we door uitvindingen als ‘drugsnagellak’ niet toe aan een onterechte verschuiving van verantwoordelijkheid van dader naar slachtoffer?  Lees verder Rape: asking for it Over een onterechte verschuiving van morele verantwoordelijkheid

Breng de cultuurfilosofie terug! Een pleidooi voor een veelzijdige faculteit

De Faculteit Wijsbegeerte is een zelfstandige, bloeiende en veelzijdige faculteit”, zo valt op de site van de RuG te lezen. Het is echter de vraag of het tegenwoordig niet schort aan die veelzijdigheid. Hele generaties studenten leren sinds het verdwijnen van enkele vakken niet tot nauwelijks meer over Marx, Adorno, Rorty, Foucault, Lyotard en Habermas. Toch zijn dit ontegenzeggelijk allemaal denkers die deel uitmaken van de kern van het wijsgerig canon van de afgelopen eeuw. Een bachelorprogramma, zeker op één der laatste faculteiten filosofie, moet veelzijdig en gebalanceerd zijn. Daarom hier een pleidooi: meer continentale (politieke) filosofie in het bacheloronderwijs in Groningen.

Door Remco van der Meer

Het onderscheid tussen de meer literaire ‘continentale’ traditie en de precieze ‘analytische’, met haar exact-wetenschappelijke pretenties, is sinds het einde van de vorige eeuw steeds moeilijker te maken. Toch kan de werkwijze van de meeste hedendaagse academici nog wel enigszins in één van beide categorieën worden ingedeeld. De Groninger faculteit heeft een zeer goede naam als het gaat om het analytische onderzoek en vakkenaanbod. De belangrijke vraag is echter of de continentale traditie, en dan met name het sociaal-filosofisch georiënteerde deel, niet is gaan lijden onder die specialisatie. De faculteit wijsbegeerte in Gronigen lijkt in de ban geraakt van de analytische academische mode. Studenten en bestuur zouden hand in hand moeten strijden tegen deze bedreiging. Lees verder Breng de cultuurfilosofie terug! Een pleidooi voor een veelzijdige faculteit

Easy as 1, 2, 3 ? Wittgenstein on counting

“A B C

It’s easy as, 1 2 3

As simple as, do re mi

A B C, 1 2 3

Baby, you and me girl”

Door Catarina Dutilh Novaes

45 years ago, Michael Jackson and his troupe of brothers famously claimed that counting is easy peasy. But how easy is it really? (We’ll leave aside the matter of the purported simplicity of A B C and do re mi for present purposes!)

Counting and basic arithmetic operations are often viewed as paradigmatic cases of ‘easy’ mental operations. It might seem that we are all ‘born’ with the innate ability for basic arithmetic, given that we all seem to engage in the practice of counting effortlessly. However, as anyone who has cared for very young children knows, teaching a child how to count is typically a process requiring relentless training, involving a host of practices such as that of physically pointing at objects and for each object enunciating a numeral. The child may well know how to recite the order of numbers (‘one, two, three…’), but from that to associating each of them to specific quantities is a big step. Even when they start getting the hang of it, they typically do well with small quantities (say, up to 3), but things get mixed up when it comes to counting more items. For example, they need to resist the urge to point at the same item more than once in the counting process, something that is in no way straightforward!  Lees verder Easy as 1, 2, 3 ? Wittgenstein on counting

Luie studenten in het onderwijs Een verschil in opvattingen nader bekeken

Op de meeste universitaire opleidingen is er een spanning voelbaar tussen docenten die hun vakgebied ontzettend interessant vinden en studenten die er maar weinig van willen weten. Vanuit een educatief opzicht is dit niet heel vreemd – dit valt over het hele onderwijs te zeggen. Maar zou dit bij juist universitaire opleidingen niet anders moeten zijn?

Door Nathan Santema

“Nu is er in de loop der tijden wel het een en ander aan de structuur van de studentenmaatschappij veranderd. De grote aantallen mensen, die de universiteit gaan bevolken, dwingen tot stringentere studieregelingen (…) Het eerste doel van uw komst in Groningen is nu eenmaal de voltooiing van een studie en er zijn nog steeds teveel studenten, vooral meisjes, die deze consequenties niet aan hun inschrijving verbinden. M.a.w. komt u alleen maar kijken wat het studentenleven te bieden heeft, blijft dan weg en zoek andere mogelijkheden om u te ontplooien. (Afdeling Voorlichting der Universiteit, 1970)

Volgens het informatieboekje voor toekomstige Groningse studenten waren er in 1970 al motivatieproblemen onder een groeiend aantal studenten. Ook toen probeerde de RUG dit aan te pakken door meer verplichtingen op te leggen, opdat de studenten meer de handen uit de mouwen zouden steken. Veel is er in de tussentijd dus niet veranderd, behalve het interessante maar verder voor nu onbelangrijke feit dat de meisjes inmiddels de boventoon voeren. Veel studenten hebben wellicht niet direct behoefte aan het onderwijstype dat hun aangeboden wordt, maar willen met oog op een toekomstige carrière toch de opleiding volgen. In hoeverre speelt dit probleem een rol en wat kan gedaan worden om het te voorkomen?  Lees verder Luie studenten in het onderwijs Een verschil in opvattingen nader bekeken