Je moeder en cheeseburgers Column

Op een filosofiefaculteit doet het bezit van een smartphone eerder af aan je geloofwaardigheid als geleerde dan dat dit hieraan bijdraagt. De tijd doden tijdens saaie colleges – ze bestaan – doe je met oog op je academische loopbaan liever met een vergeten naziwerk van Heidegger dan met ‘grammetjes’ en ‘filoselfies’. De status van de smartphone is nu eenmaal een wat oppervlakkige. Toch is er een keerzijde. Hoewel het schrijven van een invloedrijk filosofisch werk vrijwel onmogelijk is op zo’n schermpje – behalve misschien op de Samsung Galaxy W – kun je met sommige toepassingen je omgeving wel degelijk een belezen dienst bewijzen. Taal is ons intellectuele vervoersmiddel en de smartphone kan een fenomenale rol spelen in therapie voor het afleren van de meest irritante taalgewoonte. Niet stotteren, niet slissen, zelfs geen Groningse tongval, maar onze duivelse stopwoorden kun je met het net zoveel gehate als geliefde apparaatje de kop indrukken. Lees verder Je moeder en cheeseburgers Column

Saamhorigheid en verbrokkeling Een verhandeling over het eeuwige streven naar de gemeenschap

De tijdsgeest waarin wij leven is een die in zeer grote mate de traditie heeft verworpen. Omwille haar eigen volledige autonomie te bevestigen, hebben vorige generaties zich willen bevrijden van een leidraad, datgene wat houvast geeft om zich te kunnen weren tegen de overweldigende realiteit van het bestaan. De verbrokkeling van een overkoepelend geheel betekende het begin van een nieuw tijdperk: de moderne samenleving.

Door Wouter van Staveren

“But what is liberty without wisdom, and without virtue? It is the greatest of all possible evils; for it is folly, vice, and madness, without tuition or restraint.”

Edmund Burke

Een van de vele resultaten van de geboorte van het modernisme is de dood van de hechte, persoonlijke gemeenschap en de geboorte van de geïsoleerde, onpersoonlijke samenleving. Dit onderscheid werd voor het eerst geïntroduceerd door de Duitse socioloog Ferdinand Tönnies in de negentiende eeuw, en zou later veel terug komen in het werk van de Duitse socioloog, Max Weber.1 Vaak ziet de moderne mens de gemeenschap als iets van vroeger, als een sociale structuur die net te veel waarde hechtte aan titels en zeden en bovendien minderheden, zoals vrouwen en buitenstaanders, onderdrukten. Alhoewel deze ideeën met de kennis van vandaag volledig terecht zijn, zijn wij nog niet gerechtigd om de gemeenschap te verwerpen, op basis van een aantal effecten van de gemeenschap die zich door de geschiedenis heen hebben voorgedaan. Integendeel, ik meen dat juist de huidige sociale structuur, oftewel de samenleving, volstrekt onwenselijk is, en dat we moeten streven naar de gemeenschap. Lees verder Saamhorigheid en verbrokkeling Een verhandeling over het eeuwige streven naar de gemeenschap

“En toch is het zonde” Column

Het was een enigszins treurig gezicht, de man die bij de barbecue stond. Terwijl hij met één hand de goedkope speklappen van de Aldi omdraaide, sloeg hij met zijn andere hand een half blikje bier achterover. Op één van de vingers die het blikje Schultenbräu omklemde was duidelijk de witte plek te zien waar ooit een trouwring had gezeten. Zijn vervaalde shirt, bespat met vetvlekken, slaagde er net niet in zijn omvangrijke bierbuik geheel te omvatten waardoor een stukje behaarde huid zichtbaar was boven de riem van zijn korte broek. Zijn waterige oogjes keken me aan. En toen, nadat hij een indrukwekkende boer gelaten had, sprak hij de legendarische woorden: “En toch is het zonde.” Lees verder “En toch is het zonde” Column

Frederick de Grote De filosofische manifestaties van een verlichte monarch

Onder de talloze koningen, keizers en andere geweldenaren die in de loop van de geschiedenis de revue zijn gepasseerd, bevinden zich bar weinig heersers die filosofisch georiënteerd zijn. Dit is eigenlijk best vreemd, omdat de persoon die over het lot van de bevolking, van het eigen land en vaak ook de omringende landen beslist een enorme verantwoordelijkheid draagt. Hoe de heerser moraliteit beschouwt, wat hij onder regeren verstaat en hoe hij ten opzichte van geweld staat is niet alleen cruciaal voor zijn eigen handelen, maar ook voor zijn onderdanen en de toekomst van zijn land. Gezien filosofie gemoeid is met deze vragen lijkt het in theorie een waardevolle toevoeging voor een heerser.

Door Gillis Wiltenburg

In de praktijk lijkt het echter alsof heersen en filosofie twee heel verschillende zaken zijn. Ik ben in ieder geval niet de eerste die met het concept van de filosofenkoning heeft gespeeld. Toch hebben ze bestaan, deze filosofenkoningen. Niet op de wijze zoals Plato ze had voorgesteld, en zeker niet in de getalen die wij als filosofen zouden willen zien (uiteraard). Sterker nog, in de Westerse geschiedenis is er maar één filosofenkoning geweest in de afgelopen eeuwen. We hoeven daar niet over te treuren, want tussen een enorme hoeveelheid matige tot ronduit incompetente en achterlijke alleenheersers behoort deze filosofenkoning tot de schamele groep van de ‘geweldenaren’. Ik spreek hier over de eerste verlichte monarch, bijgenaamd ‘Fritz’ en ‘de Oom van Duitsland’; ofwel Frederick de Grote. Voor degenen die van hem gehoord hebben is het misschien opmerkelijk dat ik Frederick een filosofenkoning noem. De titel van ‘de Grote’ wordt over het algemeen geschonken aan de heerser die het land verrijkt, meestal door middel van succesvolle en intensieve oorlogsvoering. Dit is bij Frederick zeker het geval, maar zoals wordt besproken is de rol die filosofie speelt in zijn leven, heerschappij en strijd zowel onbekend als onbetwist. Ik belicht hoe zijn succes als heerser gepaard ging met zijn liefde voor filosofie.  Lees verder Frederick de Grote De filosofische manifestaties van een verlichte monarch

Vrouwen in de schaduw van de filosofie VU-studenten eisen meer diversiteit

Na de feministische golf in de jaren ‘70 en ‘80 werd de canon van primaire teksten en denkers binnen veel academische vakgebieden aangepast, maar de conservatieve wijsbegeerte is op dat gebied grotendeels hetzelfde gebleven. Volgens studenten wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit is het genoeg. Ze begonnen een petitie om meer aandacht te vragen voor vrouwelijke filosofen en feministische filosofie.

Door Sarah Bloem

Meer dan duizend studenten aan de KU Leuven ondertekenden vorig jaar een petitie om het vak Feministische Filosofie op te laten nemen in het curriculum van de studie wijsbegeerte. Het doorzettingsvermogen van deze studenten werd beloond: vanaf dit studiejaar zal het vak gedoceerd worden aan de universiteit. Dit inspireerde VU-studenten Roos van Unen en Marieke Berkers om zelf ook aan de slag te gaan. In eerste instantie wilden ze een nieuwe leesgroep opzetten, maar deze oproep kreeg zoveel belangstelling – alleen al 100 aanmeldingen voor de eerste bijeenkomst – dat ze het initiatief namen tot een petitie. In deze petitie werden drie eisen gesteld: tenminste één vrouwelijke filosoof per vak, een apart vak Feminist Theory en een interdisciplinaire minor Gender and Diversity Studies. Op 21 januari 2016 werd het symposium Diversifying Philosophy georganiseerd om de petitie te presenteren aan het bestuur. Enkele VU-docenten, waaronder prof. dr. W. Goris, H. Ghorashi en M. van Hees, gaven hele interessante lezingen over het onderwerp. De vraag van de dag: wat kan het opnemen van vrouwelijke filosofen en feministische filosofie bijdragen aan de studie wijsbegeerte? Met notitieboekje en pen in de aanslag reisde ik af naar Amsterdam om dat uit te zoeken. Lees verder Vrouwen in de schaduw van de filosofie VU-studenten eisen meer diversiteit

Superheld of vleermuisgek? Handelt Batman moreel juist?

Een van de bekendste superhelden uit de popcultuur is Batman, de zwartgeklede, nukkige held siert al jaren onze stripboeken, bioscopen en televisieschermen. Batman staat bekend als een moreel rechtschapen persoon, hij doodt niet, gebruikt geen geweren en redt zelfs gespuis als het nodig is. Maar is Batman wel zo rechtvaardig als hij zich voordoet? Mijns inziens handelt Batman moreel onjuist, en dit essay zal jullie vertellen waarom.

Door Richard L. Nobbe

In de eerste plaats moeten we weten wie Batman is, hierom zal er eerst gekeken worden naar wie hij is, wie is de man achter het vleermuismasker; wat motiveert hem, wat zijn zijn eigen regels en waarom heeft hij die regels? Als dit gedaan is, zal ik Batman een morele spiegel voorhouden, zodat ik duidelijk kan maken dat wat Batman doet, eigenlijk echt niet kan en dat deze founding father van de Justice League eigenlijk achter slot en grendel zou moeten.  Lees verder Superheld of vleermuisgek? Handelt Batman moreel juist?

Regelfetisjisten met identificatieproblemen Waarom gedreven regelfetisjisten gevaarlijk kunnen zijn

De kok uit het restaurant waar ik werk houdt van regeltjes handhaven en identificeert zich graag met wat ze doet, net zoals ontelbaar veel anderen. Op het eerste gezicht niet bijzonder problematisch, het klinkt zelfs bijna als een effectieve levensstrategie. Gelukkig ben ik er om jullie te waarschuwen voor deze mensen. Ik besefte namelijk dat deze gewoonten naast tenenkrommend, ook ontzettend schadelijk zijn.

Door Lieve de Vreede 

Het restaurant staat bekend om haar biologische, duurzame karakter. Laatst at er een groep van veertig mensen, waarna de schalen met eten voor driekwart gevuld terugkeerden. Iedereen vond het lekker, maar het was veel te veel. Ik vond het gek; hoe kan een ervaren kok zich nou zó vergissen in een hoeveelheid eten? Het toetje volgde en omdat van tevoren al bedacht was wat dat moest worden, stonden er veertig borden klaar met op elk bord drie stukken zelfgemaakte taart. Drie. Met de enorme hoeveelheid artikelen over milieuvervuiling, voedselverspilling en klimaatverandering in mijn achterhoofd protesteerde ik bij het uitserveren. Ik waarschuwde dat de mensen de drie stukken taart nooit op gingen krijgen en dat we straks nog veel meer eten weg zouden moeten gooien. De kok bleef borden vullen en gunde me noch een blik noch een woord waardig. De mensen aan tafel schoten in de lach toen ik het toetje neerzette: “Is dit voor één persoon?” Vier van hen hoefden niet en vijf mensen waren überhaupt al vertrokken na het hoofdgerecht. Het toetjesmoment liep snel ten einde; geen één bord was leeg en van de meeste borden was nog geen stuk taart gegeten. Ook in de keuken stonden nog onaangeroerde kant-en-klare borden taart. Ik vroeg de keuken of we de stukken taart die nog intact waren, misschien konden hergebruiken. Een verwijtende blik volgde van de leidinggevende chef-kok; “Ik serveer geen borden twee keer.” Zo. Die zat. Daar was ze trots op.  Lees verder Regelfetisjisten met identificatieproblemen Waarom gedreven regelfetisjisten gevaarlijk kunnen zijn

Vermijd simpele tegenstellingen Onderwijsaanbod en onderzoekscultuur aan onze faculteit

Naar aanleiding van de artikelen over cultuurfilosofie in de vorige Qualia en het debat eromheen dat op het moment op de faculteit speelt, schreef Jan-Willem Romeijn een bijdrage voor de Qualia. Is het wel zinvol om te denken in termen van analytische vs continentale filosofie?

Door Jan-Willem Romeijn

In de vorige Qualia schreef Remco van der Meer een betoog voor de terugkeer van continentale filosofie in het curriculum. In de faculteitsraad is dit ook ter sprake geweest, en onlangs schreef oud-hoogleraar René Boomkens nog een stuk voor de Qualia met onversneden kritiek op de faculteit. Tijd voor een reactie, vind ik, en dat doe ik op persoonlijke titel. Lees verder Vermijd simpele tegenstellingen Onderwijsaanbod en onderzoekscultuur aan onze faculteit

Laat mij toch angstig blijven Over de angst voor het burgerlijk leven

Als ik aan mijn toekomst denk, word ik een beetje bang. Ik word bang voor het burgerlijke leven dat me te wachten staat.  Ik zie hoe de meeste mensen van mijn toekomstige leeftijd leven. Vijfdaagse werkweek, twee keer per jaar op vakantie, een hoekhuis met Ikeakeuken en een bakfiets. Als ik dat vergelijk met het studentenleven schieten er gelijk allemaal mogelijke plannen voor studievertraging door mijn hoofd. Het gestructureerde leven dat blijkbaar door de meeste mensen wordt geaccepteerd, roept bij mij enkel weerstand op. Een burgerlijk, saai leven? Ain’t gonna happen to me.

Door Tosca Boot

Als student hebben we zo veel voordelen die wegvallen op het moment dat we gaan werken. Een student is vrij en onafhankelijk. Een dagje college skippen heeft nu eenmaal minder consequenties dan het wegblijven bij je kantoorbaan. Daarbij kunnen studenten hun lol op aan sport- gezelligheids- toneel- en studieverenigingen. Ze vieren feest en maken vrienden. Zodra jij 40 uur per week werkt en om zes uur ’s avonds thuis komt na een uur in de file te hebben gestaan, is het enige waar je aan kan denken een bord eten en je bed.
Het gevoel van weerstand tegen datgene wat komen gaat, is iets waar ik naar mijn idee niet alleen in sta. Door Het Parool wordt het bestempeld als het ‘twintigersdilemma’. De krant schreef in december over een reeks lezingen die gehouden werden in De Rode Hoed in Amsterdam. De lezingen gaan over moeilijkheden waar veel twintigers tegenaan lopen, zo ook over de vraag hoe we ons leven moeten invullen na onze studie. De animo voor deze lezingen is enorm. De student is bezig met zijn toekomst en enkelen zullen er misschien, net als ik, een beetje bang voor zijn. Is de angst voor het burgerlijke leven te rechtvaardigen? Lees verder Laat mij toch angstig blijven Over de angst voor het burgerlijk leven

Deugdenethiek en heldenverhalen Onderwijs door jedi, tovenaars en hobbits

Volgens Aristoteles heeft een kind geluk nodig om door een deugdzaam voorbeeld te worden opgevoed. Gillis betoogt dat geluk zeker een rol speelt, maar dat het heldenverhaal een methode biedt om de invloed van geluk in te perken. De held uit dit verhaal is namelijk een ideaal voorbeeld in de context van de deugdenethiek.

Door Gillis Wiltenburg

Ik denk dat elke ouder het beste wenst voor het kind en als opvoeder hieraan probeert bij te dragen. Een goede morele opvoeding is cruciaal om het kind een kans te geven op een goed leven. Helaas zijn niet alle ouders goede opvoeders en daarmee lijkt de toekomst van het kind door het lot bepaald te zijn. In dit artikel schets ik een situatie waarin (on)geluk een rol speelt voor de toekomst van een kind. Vervolgens betoog ik dat het kind in staat is om zich hier deels aan te onttrekken met behulp van de held uit het klassieke ‘goed’-versus-‘kwaad’ verhaal. Om dit aan te tonen correleer ik de moreel didactische waarde van het verhaal met de deugdenethiek. Eerst zal ik laten zien waarom de deugd en eudaimonia vertegenwoordigd zijn door de held, daarna waarom de deugd en eudaimonia van de auteur zelf aannemelijk is, en als laatste waarom het heldenverhaal een geschikt medium is voor de onderrichting in deugdzaamheid. Hieruit zal blijken dat het heldenverhaal het verwaarloosde kind hoop biedt, maar ook dat het waardevolle toevoeging is voor de opvoeding van elk kind. Als casussen gebruik ik de geschreven werken In de ban van de Ring en Harry Potter. Spoiler alert! Lees verder Deugdenethiek en heldenverhalen Onderwijs door jedi, tovenaars en hobbits