Ik wil niet lullig zijn Column

Je zit in een barretje met wat bevriende lui rustig aan je drankje te lurken als een volwaardig student. Er komt een persoon voorbij gelopen met een hele stomme, lelijke trui aan. Niet ironisch lelijk, maar echt lelijk, en vies ook. Nu kijkt de minst snuggere van je vriendengroep jou aan, leunt hij naar je toe en fluistert hij: “Ik wil niet lullig zijn, maar die persoon heeft een hele stomme, lelijke trui aan. Niet eens ironisch lelijk, maar echt lelijk, en vies ook.”  

Lees verder Ik wil niet lullig zijn Column

Binding genoeg Hoopvolle stadswandelingen in Groningen

In een tijd van Facebookbubbels en angst voor het verliezen van de Nederlandse identiteit is het de vraag hoeveel er nog over is van de sociale binding in het land. Annemarie Kok, docent aan onze faculteit, ziet Groningen in Binding genoeg als een stad die zowat barst van bindingen. Met dit essay plaatst ze zich in een lange traditie van stadsfilosofie, maar, vroeg Maaike Rijntjes zich af, is haar standpunt eigenlijk wel houdbaar?

Lees verder op De Leesclub van Alles

DAG wil democratisering, decentralisering en transparantie Interview met Gerrit Nagel en Jesse Havinga

Op 15 maart was het symposium ‘Toekomst van de Filosofie’. Verschillende genodigden spraken over problemen als de moeilijkheid met onderzoeksfinanciering, onderwijsverschraling en een gebrek aan democratische besluitvorming aan universiteiten. Het probleem werd herkend door veel aanwezige studenten, zowel filosofen als niet-filosofen. Een aantal werd zo geïnspireerd dat zij een nieuwe beweging oprichtten: de Democratische Academie Groningen (DAG).

In de universiteitsraad worden studenten, medewerkers en docenten vertegenwoordigd met als doel mee te kunnen praten over het beleid van de universiteit. Dit jaar doet er aan de Rijksuniversiteit Groningen echter voor het eerst een partij mee die expliciet om een open en kritisch debat over de fundamentele waarden van de universiteit vraagt: waartoe is de universiteit op aarde? Volgens de Democratische Academie Groningen is de universiteit een concurrerend bedrijf geworden, waarbij kwantitatieve criteria afbreuk doen aan de kwaliteit van onderzoek en onderwijs. Dé oplossing: meer democratie en transparantie. ‘Pas met échte democratie hebben we de mogelijkheidsvoorwaarden om de nieuwe universiteit concreet vorm te geven.’

Reden genoeg voor de Qualia om twee betrokkenen bij DAG eens te vragen waar het allemaal om te doen is: Gerrit Nagel (nr. 11 op de lijst) is masterstudent Rechtsgeleerdheid en Jesse Havinga (nr. 36 op de lijst) is masterstudent Wijsbegeerte. Lees verder DAG wil democratisering, decentralisering en transparantie Interview met Gerrit Nagel en Jesse Havinga

Het gevaar van een goed geweten Een deugdethisch perspectief op de morele verwondingen van oorlogsveteranen

In de nasleep van de langste oorlogen in de Amerikaanse geschiedenis is er groeiende aandacht gekomen voor de morele wonden van teruggekeerde veteranen. De morele last van schuld- en schaamtegevoelens is niet met pillen op te lossen, maar vraagt vooral om filosofische aandacht. Hoe is het mogelijk voor veteranen om deze loden last te torsen? De deugdethiek kan verder inzicht bieden in deze wonden evenals in het lange herstellingsproces.

Door Daniël Muller

“Morele wonden hebben de bijzondere eigenschap dat ze wel sluiten, maar nooit genezen; ze doen altijd pijn, en gaan altijd weer bloeden bij de  minste aanraking – zielswonden zijn voor immer gevoelige en gapende wonden.”
– Alexandre Dumas, De graaf van Monte Cristo

Ik herinner me nog goed de openingsscène van Francis Ford Coppola’s Apocalypse Now. Een wazig omgekeerd gezicht smelt samen met beelden van razende helicopters in een door napalm vuurballen brandende jungle. Gevangen in een groezelige hotelkamer vol gruwelijke herinneringen slaat Captain Willard zijn vuist kapot op zijn eigen spiegelbeeld, woedend op de persoon die hij is geworden met bloed bevlekte handen. Coppola’s film brengt de waanzin van het oorlogsgeweld dat innerlijk voortwoekert voelbaar nabij. Willard’s tocht op de rivier is in wezen een afdaling in zijn eigen ziel. De stille oorlog van binnen is een moreel slagveld.  Lees verder Het gevaar van een goed geweten Een deugdethisch perspectief op de morele verwondingen van oorlogsveteranen

De tijd hervonden De herinneringsrevolutie en de opkomst van de complete biografie

Als het gaat om de gevolgen van de digitalisering, is privacy terecht vaak één van de hoofdthema’s van deze tijd. Een aspect dat veel minder aandacht krijgt betreft de transformatie van de manier waarop we herinneren. De nieuwe omgang met het verleden die technologie ons biedt dan wel opdringt, verdient een verkenning. 

Door Willem Pouwels

We leven in een tijd waarin het verleden, vooral ons eigen persoonlijke verleden, soms ondergewaardeerd lijkt. De moderne mens, altijd mindful in het nu levend, is in zijn schaarse momenten van verstrooidheid hoogstens gericht op de toekomst, die vol onverwezenlijkte plannen is, maar vooral niet op het verleden. Noem dit een karikatuur, het lijdt geen twijfel dat de grote plaats die herinnering inneemt in het leven in deze tijd al gauw wordt onderschat. Hoe vaak horen we niet dat we niet in het verleden moeten blijven hangen, niet te veel terug moeten kijken. Het heden is hip. Maar wie het verleden niet wil kennen, verraadt zichzelf. Het verleden is immers niet los te zien van onze eigen identiteit, omdat onze herinneringen de bouwstenen zijn van het verhaal dat we over ons eigen leven vertellen.

In sterk contrast met de hedendaagse mentaliteit voltrekt zich, voortgestuwd door de technologische ontwikkelingen, een heuse revolutie op het gebied van herinneren. Meer dan ooit in de geschiedenis legt de mens vast wat hij doet. Ik stel voor de selfie-stok, op zich maar een randverschijnsel van deze immense registratiegolf, te nemen als het symbool hiervan bij uitstek. De laatste jaren heeft deze herinneringsrevolutie een extra boost gekregen door de opkomst van smartphones en sociale media. Vooral deze laatsten krijgen veel aandacht, zowel positief als negatief. Maar Facebook en Instagram vormen slechts de etalage waarachter zich nog een hele winkel aan digitale herinneringen bevindt. Denk aan ons gedrag op het internet, waar je geen stap zet zonder een afdruk achter te laten. Allerhande apps houden bij hoeveel we bewegen en welke restaurants we bezoeken, om maar wat te noemen. Verzin het, en er is een app voor. Hetzelfde geldt voor de ontelbare hoeveelheid accounts die we bijna dagelijks aanmaken om van allerlei diensten gebruik te kunnen maken. Ze leggen vast welke spullen we kopen, naar welke muziek we luisteren en welke series we volgen. Maar inderdaad, ook ons sociale leven wordt gedetailleerd in kaart gebracht, in de vorm van connecties en de informatie die we ermee uitwisselen. Doormiddel van ons prille huwelijk met de digitale technologie produceren wij allemaal – uitzonderingen daargelaten – een niet aflatende stroom herinneringen.  Lees verder De tijd hervonden De herinneringsrevolutie en de opkomst van de complete biografie

Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Sinds de afgelopen jaren is de discussie rondom de economisering van de universiteit en de druk op de geesteswetenschappen niet meer te stoppen. De vele artikelen, debatten en protesten hebben duidelijk laten zien dat er wijdverspreide onvrede heerst in de academische wereld. Emeritus hoogleraar wetenschapsfilosofie Hans Radder (VU) publiceerde onlangs een boeiend boek over de universiteitsproblematiek en de gevolgen voor de geesteswetenschappen. Hij besteedt speciaal aandacht aan zijn eigen vakgebied, de filosofie, door te stellen dat we de maatschappelijke waarde van filosofie moeten herzien. Remco bespreekt enkele kernpunten van de bundel.

Door Remco van der Meer

“De universiteit is een bedrijf geworden, de rector magnificus een topmanager (met bijbehorend salaris), de wetenschapper een kennisproducent en de student een rondshoppende consument.”
Zo luidt de kritiek van Hans Radder over de Nederlandse universiteit. Zijn essaybundel, Er middenin! gaat uitgebreid in op de financiële en bureaucratische problemen waar de wetenschappen mee te kampen hebben. Een belangrijk punt is dat er door de huidige financieringsstructuren te weinig ruimte is om af te wijken van een natuurwetenschappelijk keurslijf in geestes- en sociaalwetenschappelijk onderzoek. De ondertitel luidt echter ‘Hoe filosofie maatschappelijk relevant kan zijn’, en ook over dat onderwerp heeft Radder veel interessante dingen te zeggen. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld of geesteswetenschappelijk onderzoek haar neerslag altijd moet vinden in academische artikelen. Lees verder Er middenin! Filosofie tussen universiteit en samenleving

Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

Onze geschiedenis bestaat uit grote denkers, heldhaftige strijders en fanatieke activisten die de wereld hebben veranderd. Wie de geschiedenisboeken in wil gaan moet dan ook wel uitzonderlijk intelligent, dapper of idealistisch zijn geweest. Frantz Fanon (1925-1961) was alle drie: zowel filosoof, verzetsstrijder en politiek activist. Toch hebben weinig mensen in Nederland van deze man gehoord. Een uiteenzetting over een man wiens ideeën nooit vergeten hadden mogen worden.

Door Jan Bant

Frantz Fanon werd in 1925 geboren op de toenmalige Franse kolonie Martinique, waar hij ook zijn jeugd doorbracht. In de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het Franse leger. Na gevochten te hebben voor een land wat niet het zijne was, werd hij psychiater en ontwikkelde hij psychoanalytische theorieën over onderdrukking, was hij politiek activist, en een actieve filosoof – voor zover die term tegenwoordig nog betekenis heeft. Als filosoof hield hij zich bezig met de relaties en denkbeelden die ontstaan tijdens het kolonialisme. Als psychiater gebruikte hij psychoanalytische theorieën om een weg naar sociale en politieke, maar vooral mentale vrijheid te vinden. En als politiek activist was hij actief tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog tegen Frankrijk. Hoewel hij als Fransman was geboren, identificeerde hij zich als Algerijn. In 1961 overleed hij aan leukemie in een Amerikaans ziekenhuis. Ondanks dat hij op jonge leeftijd stierf, liet hij gedachtegoed na wat van grote invloed was op veel (zwarte) onafhankelijkheidsbewegingen. Wat waren de filosofische, psychoanalytische en politieke ideeën van deze invloedrijke activist?

Lees verder Vergeten filosoof: Frantz Fanon Over onvermijdelijk moreel geweld

The Fresh Heir of Bel Air Waarom het gebazel van Jaden Smith een filosofische grond heeft

Door de eeuwen heen hebben vele filosofen geprobeerd een bijdrage te leveren aan de wijsgerige werken van onze geschiedenis. Slechts enkelen van hen hebben het gemaakt tot de top der filosofen, wiens werk nog altijd veel gelezen wordt. Misschien zijn sommige filosofen echter wel ondergewaardeerd. Zoals Jaden Smith, aldus Richard Nobbe. In een ontroerende brief steekt hij deze filosoof in de dop een hart onder de riem. 

Door Richard L. Nobbe

Lieve Jaden, een paar maanden geleden heb ik mij op een serie gestort waarin in jij ook een rol speelde, en het haalde bij mij allemaal herinneringen op over allemaal mensen die heel erg hard moesten lachen om de zogenaamd zweverige zooi die jij op je Twitter gooit. Ik denk alleen niet dat dit zo zweverig is als beweerd wordt, ik denk dat er een filosoof in je schuilt. Lees verder The Fresh Heir of Bel Air Waarom het gebazel van Jaden Smith een filosofische grond heeft

Geef ons onze verantwoordelijkheid terug! Over de invoering van het practicum filosofie

Wij filosofen hebben hier in het Hoge Noorden veel om trots op te zijn: een zelfstandige faculteit, een studie filosofie die al jaren hoog scoort en waar studenten les krijgen van docenten en hoogleraren waarvan sommigen zelfs een Spinozaprijs op hun naam hebben staan. Waar filosofiestudenten worden geschoold in alle takken van de filosofie en teksten lezen van de meest uiteenlopende filosofen. En waar we sinds vorig jaar een aanvulling hebben gekregen op dit prachtige onderwijs: het practicum filosofie. Een kritische analyse.

Door Femke Vulto

Een practicum filosofie klinkt een beetje als een contradictio in terminis: filosofie is bij uitstek een theoretische studie en een practicum roept al snel associaties op van experimenten met veel knallen, rook en ingewikkelde meetapparatuur. Experimenteren met Kant, Schopenhauer of Heidegger klinkt echter nogal suggestief, en bovendien nogal onhaalbaar. Veel oudere studenten zullen daarom ook niet weten wat ze zich bij zo’n practicum voor moeten stellen, terwijl eerste- en tweedejaarsstudenten zich er misschien niet bewust van zijn waarom we ze dit vak krijgen. Sterker nog, binnen een paar jaar zullen de jongere studenten het volgen van dit vak als een onveranderbare vanzelfsprekendheid beschouwen. Vandaar hier de kritische analyse van het practicum waar iedereen al zo lang op zat te wachten: over wat het practicum inhoudt en over waarom het geen aanvulling maar juist een afbreuk aan onze opleiding is. Lees verder Geef ons onze verantwoordelijkheid terug! Over de invoering van het practicum filosofie

In Absentia Lezen tussen de regels van De Jefferson Bijbel

Bijna tweehonderd jaar geleden bewerkte Thomas Jefferson zijn eigen Bijbel. De schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten knipte en plakte zijn favoriete passages bij elkaar. Eerder dit jaar publiceerden oud-redacteur Thomas Heij en Sadije Bunjaku een Nederlandse vertaling van deze Jefferson Bijbel. In dit Qualia-artikel, nu verschenen op De Leesclub van Alles, bespreekt Justin Warners datgene wat aanwezig maar bovenal datgene wat afwezig blijft in dit oude werk.

Lees verder op De Leesclub van Alles